The object of research, development or design (in Russian) : Объект исследования – скотоводческая деятельность предприятий, представленная системой бизнес-процессов, связанных в единую производственную технологию

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу объектісі-бірыңғай өндіріс технологиямен байланысты бизнес-процестер жүйесімен ұсынылған кәсіпорындардың мал шаруашылық қызметі.

Aim of work (in Russian) : Цель проекта - разработать стандартизированную финансовую модель бизнес-процессов в скотоводстве на основе составления карт бизнес-процессов по специализированным направлениям производства (молочное, мясное) в разрезе половозрастных групп КРС и бюджетирования расходов и доходов по ним

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты - ірі қара малдың жыныстық-жас топтары бөлінісінде өндірістің мамандандырылған бағыттары (сүт, ет) бойынша бизнес-процестердің карталарын жасау және олар бойынша шығыстар мен кірістерді бюджеттеу негізінде мал шаруашылығындағы бизнес-процестердің стандартталған қаржылық моделін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : В качестве общенаучных методов данного исследования применялись: логический и системные подходы, обобщение, анализ и синтез, сопоставление, расчеты. Благодаря сочетанию перечисленных методов обеспечен системный подход к выполнению поставленных в исследовании задач. Для сбора и обработки практического материала использованы эмпирические методы исследования, такие как: обобщение, наблюдение, систематизация, измерение, анализ, оценка, приемы статистико-экономического анализа, бюджетирование, расчеты, экономико-математическое моделирование с использованием компьютерных программ, в частности Microsoft excel

Методы исследования (на казахском) : Осы зерттеудің жалпы ғылыми әдістері ретінде қолданды: логикалық және жүйелік тәсілдер, жалпылау, талдау және синтез, салыстыру, есептеулер. Аталған әдістердің үйлесімі арқасында зерттеуде қойылған міндеттерді орындауға жүйелі көзқарас қамтамасыз етілді.. Практикалық материалды жинау және өңдеу үшін эмпирикалық зерттеу әдістері қолданды, мысалы: жалпылау, бақылау, жүйелеу, өлшеу, талдау, бағалау, статистикалық-экономикалық талдау әдістері, бюджеттеу, есептеу, компьютерлік бағдарламаларды пайдалана отырып экономикалық-математикалық модельдеу, атап айтқанда Microsoft excel

Obtained results and novelty (in Russian) : – Разработана карта бизнес-процессов в мясном направлении скотоводства на основе обобщения технологии выращивания и реализации скота на откорме в разрезе групп и с учетом норм ресурсозатрат и выхода продукции современных отраслевых стандартов; – Разработан бюджет расходов и доходов по карте бизнес-процессов в мясном направлении скотоводства; – Разработана стандартизированная финансовая модель бюджета по карте бизнес-процессов в мясном направлении скотоводства; – Разработана карта бизнес-процессов в молочном направлении скотоводства на основе обобщения технологии формирования, содержания и реализации продукции дойного стада в разрезе групп и с учетом норм ресурсозатрат и выхода продукции современных отраслевых; – Разработан бюджет расходов и доходов по карте бизнес-процессов в молочном направлении скотоводства; – Разработана стандартизированная финансовая модель бюджета по карте бизнес-процессов в молочном направлении скотоводства; – Разработана прикладная программа «Прогнозирование доходов и расходов от основной деятельности в скотоводстве» и научно-обоснованные практические рекомендации по финансовому моделированию скотоводческой деятельности предприятия; – Разработаны рекомендации по финансовому моделированию скотоводческой деятельности предприятия.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : – Мал шаруашылығының ет бағытындағы бизнес-процестердің картасы топтар бөлінісінде және ресурстық шығындар нормалары мен қазіргі заманғы салалық стандарттар өнімінің шығуы ескеріле отырып, мал бордақылауда мал өсіру және өткізу технологиясын жалпылау негізінде әзірленді; – Мал шаруашылығының ет бағытындағы бизнес-процестер картасы бойынша шығыстар мен кірістердің бюджеті әзірленді; – Мал шаруашылығының ет бағытындағы бизнес-процестер картасы бойынша бюджеттің стандартталған қаржылық моделі әзірленді; – Топтар бөлінісінде және ресурстық шығындар нормаларын және қазіргі заманғы салалық стандарттар өнімдерінің шығуын ескере отырып, сауын табын өнімдерін қалыптастыру, ұстау және өткізу технологиясын жалпылау негізінде мал шаруашылығының сүт бағытындағы бизнес-процестердің картасы әзірленді; – Мал шаруашылығының сүт бағытындағы бизнес-процестер картасы бойынша шығыстар мен кірістердің бюджеті әзірленді; – Мал шаруашылығының сүт бағытындағы бизнес-процестер картасы бойынша бюджеттің стандартталған қаржылық моделі әзірленді; – "Мал шаруашылығындағы негізгі қызметтен түсетін кірістер мен шығыстарды болжау" қолданбалы бағдарламасы және кәсіпорынның мал шаруашылығы қызметін қаржылық модельдеу бойынша ғылыми негізделген практикалық ұсынымдар әзірленді; – Кәсіпорынның мал шаруашылығы қызметін қаржылық модельдеу бойынша ұсыныстар әзірленді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты исследования реализованы в следующих формах: - опубликована 1 (одна) статья в рецензируемом научном издании, имеющем процентиль по CiteScore в базе Scopus не менее 35 (тридцати пяти). В статье представлены обзор мясного скотоводства в Республике Казахстан, разработанная карта бизнес-процессов в мясном скотоводстве, а также основные блок-схемы бизнес-процессов; - опубликованы 3 (три) статьи в отечественных изданиях, рекомендованных КОКСНВО. В статьях рассматриваются структура финансовой модели скотоводческой деятельности, состояние производства скотоводческой отрасли, представлена разработанная карта бизнес –процессов в молочном скотоводстве и основные блок схемы процессов производства молока; - зарегистрировано Свидетельство о внесении сведений в государственный реестр прав на объекты, охраняемом авторским правом на прикладную программу «Прогнозирование доходов и расходов в скотоводстве»; - разработаны Рекомендации по финансовому моделированию скотоводческой деятельности предприятия; - зарегистрировано Свидетельство о внесении сведений в государственный реестр прав на объекты, охраняемом авторским правом «Стандартизированная финансовая модель бизнес-процессов для мясного скотоводства»; - зарегистрировано Свидетельство о внесении сведений в государственный реестр прав на объекты, охраняемом авторским правом «Стандартизированная финансовая модель бизнес-процессов для молочного скотоводства».

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері келесі формаларда жүзеге асырылды: - Scopus базасында Citescore бойынша кемінде 35 (отыз бес) процентилі бар рецензияланатын ғылыми басылымында 1 (бір) мақала жарияланды. Мақалада етті мал шаруашылығына шолу, етті мал шаруашылығындағы бизнес-процестердің әзірленген картасы, сондай-ақ бизнес-процестердің негізгі блок-схемалары берілген; - ЖБССҚЕК ұсынған отандық басылымдарда 3 (үш) мақала жарияланды. Мақалаларда мал шаруашылығы қызметінің қаржылық моделінің құрылымы, мал шаруашылығы саласы өндірісінің жай-күйі қарастырылды, сүтті мал шаруашылығындағы бизнес –процестердің әзірленген картасы және сүт өндіру процестерінің негізгі блок-схемалары ұсынылды; - "Мал шаруашылығындағы кірістер мен шығыстарды болжау"қолданбалы бағдарламасына авторлық құқықпен қорғалатын объектілерге құқықтардың мемлекеттік тізіліміне мәліметтер енгізу туралы куәлік тіркелді; - Кәсіпорынның мал шаруашылығы қызметін қаржылық модельдеу бойынша ұсыныстар әзірленді; - "Етті мал шаруашылығына арналған бизнес-процестердің стандартталған қаржылық моделі" авторлық құқығымен қорғалатын объектілерге құқықтардың мемлекеттік тізіліміне мәліметтер енгізу туралы куәлік тіркелді; - "Сүтті мал шаруашылығына арналған бизнес-процестердің стандартталған қаржылық моделі" авторлық құқығымен қорғалатын объектілерге құқықтардың мемлекеттік тізіліміне мәліметтер енгізу туралы куәлік тіркелді.

Level of implementation (in Russian) : Стандартизированная финансовая модель бизнес – процессов для мясного скотоводства была апробирована и использована при годовом планировании выращивания и откорма КРС на мясо на 2025 год в КХ Мырзашоқы с. Баянаул, также была использована для автоматического расчета прогнозных показателей доходов и расходов на основе исходных данных Прикладная программа «Прогнозирование доходов и расходов в скотоводстве»

Level of implementation (in Kazakh) : Етті мал шаруашылығына арналған бизнес – процестердің стандартталған қаржылық моделі сынақтан өткізілді және Баянауыл ауылындағы Мырзашоқы ШҚ-да 2025 жылға арналған етке ІҚМ өсіру мен бордақылауды жылдық жоспарлау кезінде пайдаланылды, сондай-ақ бастапқы деректер негізінде кірістер мен шығыстардың болжамды көрсеткіштерін автоматты түрде есептеу үшін "мал шаруашылығындағы кірістер мен шығыстарды болжау" қолданбалы бағдарламасы пайдаланылды.

Efficiency (in Russian) : Социальный эффект проекта состоит в том, что использование разработок позволит более эффективно использовать ресурсы, а значит цены на мясо-молочную продукцию будут обоснованными и приемлемыми для потребителей. Также социальный эффект и экологический от реализации проекта будет проявляться в учете при финансовом моделировании поддержания экологичности бизнес-процессов в скотоводстве. Экономический эффект состоит в том, что на основе финансового моделирования бизнес-процессов оценивается рентабельность производства, что даст возможность сократить риск убытков и рационально распределить производственные и финансовые ресурсы, спрогнозировать инвестиционные возможности на перспективу, повысить эффективность принятия стратегических и тактических управленческих решений.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның әлеуметтік әсері мынада: әзірлемелерді пайдалану ресурстарды тиімдірек пайдалануға мүмкіндік береді, яғни ет және сүт өнімдерінің бағасы тұтынушылар үшін негізделген және қолайлы болады. Сондай-ақ, жобаны іске асырудың әлеуметтік әсері мен экологиялық әсері мал шаруашылығындағы бизнес-процестердің тұрақтылығын қолдауды қаржылық модельдеу кезінде есепке алуда көрініс табатын болады. Экономикалық нәтиже бизнес-процестерді қаржылық модельдеу негізінде өндірістің рентабельділігі бағаланады, бұл шығындар қаупін азайтуға және өндірістік және қаржылық ресурстарды ұтымды бөлуге, инвестициялық мүмкіндіктерді болашаққа болжауға, стратегиялық және тактикалық басқару шешімдерін қабылдаудың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Область применения результатов, это принятие решений, планирование, моделирование, оценка, контроль животноводческой деятельности. а именно: – В результате использования карты бизнес-процессов можно организовывать и контролировать технологию производства мясо-молочной продукции. – В результате использования бюджета расходов и доходов по карте бизнес-процессов можно организовать рациональное использование ресурсов, сопоставлять доходы и расходы от деятельности, а также обеспечит контроль по отклонениям от бюджета. – Стандартизированная финансовая модель бизнес- процессов, представленная формами расчетов в Microsoft excel, позволит при изменении исходных данных корректировать результаты расчетов производственных и финансовых показателей деятельности. Потенциальные пользователи ожидаемых результатов проекта: фермеры, сельхозпредприятия-производители молока и мяса КРС; инвесторы. Использование стандартизированной финансовой модели производителями молока и мяса повлечет за собой и изменение подходов в управлении смежными производствами, такими как кормопроизводство, переработкой молока и мяса.

Field of application (in Kazakh) : Нәтижелерді қолдану саласы-шешім қабылдау, жоспарлау, модельдеу, бағалау, мал шаруашылығын бақылау, атап айтқанда: - Бизнес-процестер картасын пайдалану нәтижесінде ет-сүт өнімдерін өндіру технологиясын ұйымдастыруға және бақылауға болады. - Бизнес-процестер картасы бойынша шығыстар мен кірістерді бюджетті пайдалану нәтижесінде ресурстарды ұтымды пайдалануды ұйымдастыруға, қызметтен түсетін кірістер мен шығыстарды салыстыруға, сондай-ақ бюджеттен ауытқулар бойынша бақылауды қамтамасыз етуге болады. - Бизнес-процестердің стандартталған қаржылық моделі бастапқы деректер өзгерген кезде қызметтің өндірістік және қаржылық көрсеткіштерін есептеу нәтижелерін түзетуге мүмкіндік беретін Microsoft excel-де есеп айырысу нысандарымен ұсынылатын болады. Жобаның күтілетін нәтижелерінің әлеуетті пайдаланушылары: фермерлер, ауыл шаруашылығы кәсіпорындары-ІҚМ сүті мен ет өндірушілері; инвесторлар. Сүт өндірушілердің стандартталған қаржылық моделін қолдануы және ет жемшөп өндірісі, сүт және ет өңдеу сияқты іргелес өндірістерді басқару тәсілдерінің өзгеруіне әкеледі.