The object of research, development or design (in Russian) : поликристаллические керамики Si3N4

The object of research, development or design (in Kazakh) : Si3N4 поликристалды керамикалары

Aim of work (in Russian) : определение взаимосвязи между процессами накопления радиационных повреждений, вызванных воздействием на приповерхностный слой керамик, тяжелых ионов и инициированными в результате данных воздействий структурных искажений, фазовых трансформаций и остаточных механических напряжений.

Aim of work (in Kazakh) : керамиканың, ауыр иондардың беткі қабатына әсер етуінен туындаған және құрылымдық бұрмаланулардың, фазалық өзгерістердің және қалдық механикалық кернеулердің әсерінен туындаған радиациялық зақымданулардың жинақталу процестері арасындағы байланысты анықтау

Методы исследования (на русском) : рентгеновская дифракция, растровая электронная микроскопия, рамановская спектроскопия, метод индентирования, метод однократного сжатия

Методы исследования (на казахском) : рентгендік дифракция, расторлық электронды микроскопия, раман спектроскопиясы, индентрлеу әдісі, бір реттік қысу әдісі

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведено комплексное исследование радиционно-индуцированных изменений в Si3N4-керамиках под воздействием тяжелых ионов Kr^15+ с энергией 130 МэВ при температурах 300К и 1000 К. Установлено, что при флюенсах выше 10^13 ион/см^2 инициируются полиморфные превращения β-Si3N4 ↔ α-Si3N4, сопровождающиеся распуханием и снижением кристалличности. При флюенсах выше 5x10^12 ион/см^2 наблюдается частичная аморфизация и рост остаточных напряжений. Выявлена корреляция между структурным разупорядочением и деградацией прочностных свойств. Научная новизна состоит в установлении взаимосвязи между радиационными повреждениями, фазовыми превращениями и ухудшением механической прочности Si3N4-керамик.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Si3N4-керамикаларға ауыр Kr^15+ иондарының (энергиясы 130 МэВ) әсері кезінде, 300 К және 1000 К температураларда радиациялық-индукцияланған өзгерістерге кешенді зерттеу жүргізілді. 10^13 ион/см^2 -ден жоғары флюенстер кезінде β-Si3N4 ↔ α-Si3N4 полиморфтық түрленулерінің басталатыны, оларға ісіну мен кристалдықтың төмендеуі қатар жүретіні анықталды. 5x10^12 ион/см^2-ден жоғары флюенстерде ішінара аморфтану және қалдық кернеулердің өсуі байқалды. Құрылымдық ретсіздік пен беріктік қасиеттерінің нашарлауы арасында өзара байланыс анықталды. Ғылыми жаңалығы — радиациялық зақымданулар, фазалық түрленулер және Si3N4 керамикасының механикалық беріктігінің нашарлауы арасындағы байланыс алғаш рет анықталғанында жатыр.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Развитие новых технических решений в области создания ядерного топлива, в том числе поиске альтернативных материалов для инертных матриц дисперсного ядерного топлива.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ядролық отын жасау саласында жаңа техникалық шешімдерді дамыту, оның ішінде дисперсті ядролық отынның инертті матрицалары үшін балама материалдарды іздеу.

Level of implementation (in Russian) : не предусмотрено

Level of implementation (in Kazakh) : ендірілмеген

Efficiency (in Russian) : не оценивалась

Efficiency (in Kazakh) : бағаланбаған

Field of application (in Russian) : ядерные конструкционные материалы, ядерные реакторы, хранение ядерных отходов.

Field of application (in Kazakh) : ядролық конструкциялық материалдар, ядролық реакторлар, ядролық қалдықтарды сақтау.