The object of research, development or design (in Russian) : Обьектом исследования являются отходы мясоперерабатывающих производств, непродуктивные животные, полнорационные влажные корма

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысандары – ет өңдеу өнеркәсібінің қалдықтары, өнімді емес жануарлар, толық ылғалды тамақ

Aim of work (in Russian) : Разработка ресурсосберегающей технологии производства и научное обоснование рецептуры с применением неконтролируемого машинного обучения консервированных полнорационных влажных кормов для непродуктивных животных различных пород и возраста (мелких и крупных собак от 6 месяцев и выше) на основе распространенных пищевых болезней животных и обеспечивающая рациональное использование вторичного мясного сырья.

Aim of work (in Kazakh) : Жануарлардың кең таралған тағамдық аурулары негізінде әртүрлі тұқымды және жастағы өнімсіз жануарларға арналған консервіленген толық ылғалды жемді бақылаусыз машиналық оқытуды қолдана отырып, өндірістің ресурс үнемдеуші технологиясын әзірлеу және Рецептураны ғылыми негіздеу және қайталама ет шикізатын ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету.

Методы исследования (на русском) : Использованы методы неконтролируемого машинного обучения (кластеризация, построение матрицы признаков, снижение размерности), а также регрессионные модели Ridge Regression и Ridge Classifier для прогнозирования оптимального состава кормов. Для текстового анализа применялись методы TF-IDF (Term Frequency–Inverse Document Frequency) и Truncated SVD для выделения ключевых признаков и оптимизации размерности данных. Кодирование категориальных признаков осуществлялось методом One-Hot Encoding, подбор гиперпараметров — методом GridSearchCV с перекрёстной проверкой. Оценка физико-химических показателей (влажность, содержание белка, жира, углеводов, минеральных веществ) проведена по стандартным методикам, согласованным с ГОСТ 32040-2012. Исследование технологических свойств включало определение синерезиса, когезии и жёсткости по ГОСТ 34132-2017, а также оценку антиоксидантных характеристик по уровню TBARS и белковых карбонилов. Колориметрические показатели стабильности окраски измерялись в соответствии с ГОСТ 32307-2013. Анализ жирнокислотного состава (в частности, соотношение n-6:n-3 и содержание ω-3 кислот) выполнялся согласно ГОСТ 31663-2012. Разработано веб-приложение на платформе Streamlit (Python) с использованием библиотек NumPy, Pandas, SciPy, scikit-learn.

Методы исследования (на казахском) : Бақыланбайтын Машиналық оқыту әдістері (кластерлеу, белгілер матрицасын құру, өлшемнің төмендеуі), сондай-ақ оңтайлы Жем құрамын болжау үшін Ridge Regression және Ridge Classifier регрессиялық модельдері қолданылды. Мәтіндік талдау үшін TF-IDF (term Frequency–Inverse Document Frequency) және Truncated SVD әдістері негізгі белгілерді бөліп көрсету және деректердің өлшемін оңтайландыру үшін қолданылды. Категориялық белгілерді кодтау One-Hot Encoding әдісімен, гиперпараметрлерді таңдау — GridSearchCV әдісімен кросс-тексерумен жүзеге асырылды. Физика-химиялық көрсеткіштерді (ылғалдылық, ақуыз, май, көмірсулар, минералдар) бағалау МЕМСТ 32040-2012 келісілген стандартты әдістер бойынша жүргізілді. Технологиялық қасиеттерді зерттеу ГОСТ 34132-2017 бойынша синерезисті, когезияны және қаттылықты анықтауды, сондай-ақ tbars және ақуыз карбонилдерінің деңгейі бойынша антиоксиданттық сипаттамаларды бағалауды қамтыды. Түс тұрақтылығының колориметриялық көрсеткіштері ГОСТ 32307-2013 сәйкес өлшенді. Май қышқылының құрамын талдау (атап айтқанда, N-6:n-3 қатынасы және ω-3 қышқылының құрамы) ГОСТ 31663-2012 сәйкес жүргізілді. NumPy, Pandas, SciPy, scikit-learn кітапханаларын пайдалана отырып, streamlit (Python) платформасында веб-қосымша әзірленді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Сформирована интегрированная матрица данных, включающая более 7 000 записей, объединяющих сведения из баз USDA FoodData Central, iDog (NGDC, КНР), Canine Inherited Disorders Database (Канада) и Hill’s Pet Nutrition, а также локальные ветеринарные данные г. Астаны. Разработан и реализован прототип интеллектуальной системы подбора рационов с использованием методов неконтролируемого машинного обучения (TF-IDF, SVD, кластеризация) и регрессионного прогнозирования (Ridge Regression, Ridge Classifier). Создано веб-приложение на платформе Streamlit (Python) для автоматизированного расчёта рецептур и визуализации данных. Реализована возможность выбора породы и заболевания с автоматическим прогнозом оптимального нутриентного профиля (в % от сухого вещества) и рекомендацией ингредиентов. Разработана математическая модель оптимизации рецептур методом линейного программирования с учётом целевых диапазонов питательных веществ и индивидуальных параметров животных (масса, возраст, уровень активности). Модель позволяет определять рациональные пропорции ингредиентов для трёх возрастных категорий — молодых (6 мес.–1 год), взрослых (1–7 лет) и пожилых (старше 7 лет). Подобраны и апробированы сырьевые компоненты для производства консервированных кормов «премиум-класса»: филе индейки, печень и лёгкие говядины, гречневая крупа, морковь, масло льна, коллагеновый гидролизат и экстракт галофита Salicornia perennans. По результа-там работ опубликованы научные статьи.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : USDA fooddata Central, iDog (NGDC, ҚХР), Canine Inherited Disorders Database (Канада) және Hill ' s Pet Nutrition базаларынан мәліметтерді, сондай-ақ Астана қаласының жергілікті ветеринариялық деректерін біріктіретін 7 000-нан астам жазбаны қамтитын интеграцияланған деректер матрицасы қалыптастырылды. Бақыланбайтын Машиналық оқыту (TF-IDF, SVD, кластерлеу) және регрессиялық болжау (Ridge Regression, Ridge Classifier) әдістерін пайдалана отырып, диетаны таңдаудың интеллектуалды жүйесінің прототипі әзірленді және іске асырылды. Оңтайлы қоректік Профильді автоматты түрде болжай отырып (құрғақ заттың % - в) және ингредиенттерді ұсына отырып, тұқым мен ауруды таңдау мүмкіндігі жүзеге асырылды. Қоректік заттардың мақсатты диапазондары мен жануарлардың жеке параметрлерін (массасы, жасы, белсенділік деңгейі) ескере отырып, сызықтық бағдарламалау әдісімен формулаларды оңтайландырудың математикалық моделі жасалды. Модель үш жас санатындағы ингредиенттердің ұтымды пропорцияларын анықтауға мүмкіндік береді — Жас (6 ай.-1 жас), ересектер (1-7 жас) және Қарттар (7 жастан асқан). "Премиум-класс" консервіленген жемшөп өндіру үшін шикізат компоненттері таңдалды және сыналды: күркетауық филесі, сиыр етінің бауыры мен өкпесі, қарақұмық жармасы, сәбіз, зығыр майы, коллаген гидролизаты және salicornia perennans галофит сығындысы. Нәтижесінде ғылыми мақалалар жарияланды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели: 1. Конструктивные показатели: Тип упаковки: Основные виды упаковки — паучи (85–100 г) и консервные банки (340–750 г) Размер упаковки: Паучи чаще используются для мелких пород, упаковки большего объема — для крупных. Состав продукта: Мясные и рыбные ингредиенты (говядина, курица, индейка, лосось), злаки (рис, кукуруза), овощи (морковь, тыква). В премиум-сегменте — витамины, минералы, пробиотики. Спецификация кормов: Корма для различных пород и возрастов, включая щенков, взрослых и пожилых собак, а также холистические корма. 2. Технико-экономические показатели: Ассортимент: Более 1005 наименований, 883 — для взрослых собак, 111 — для щенков, немного — для пожилых. Производство: Рынок Казахстана доминируют зарубежные производители. Возникает острая необходимость в развитие отечественного производства. Экономическая эффективность: Средний сегмент наиболее популярен, сочетая качество и цену. Популярность брендов с положительными отзывами способствует стабильному спросу. Сырьевая база: Использование печени и почек крупного рогатого скота для производства кормов премиум-класса обеспечивает высокую пищевую ценность и стабильность продукта. Эти показатели показывают, что рынок влажных кормов в Казахстане предлагает разнообразие вариантов для собак всех пород и возрастов.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 1. Конструктивтік көрсеткіштер: Қаптама түрі: Негізгі қаптама түрлері — паучтар (85–100 г) және консерві банкалары (340–750 г). Қаптама өлшемі: Паучтар көбінесе ұсақ тұқымды иттерге, үлкен көлемдегі қаптамалар — ірі тұқымды иттерге қолданылады. Өнім құрамы: Ет және балық ингредиенттері (сиыр еті, тауық еті, индейка, лосось), дәндер (күріш, жүгері), көкөністер (сәбіз, асқабақ). Премиум сегментінде — дәрумендер, минералдар, пробиотиктер. Қоректік сипаттамалар: Түрлі тұқымдар мен жасқа арналған тағамдар, соның ішінде күшіктерге, ересек және қарт иттерге арналған, сондай-ақ холистикалық тағамдар. 2. Технико-экономикалық көрсеткіштер: Ассортимент: 1005-ке жуық атау, соның ішінде 883 — ересек иттерге арналған, 111 — күшіктерге арналған, аздаған бөлігі — қарт иттерге арналған. Өндіріс: Қазақстан нарығында шетелдік өндірушілер басым. Отандық өндірісті дамытуға қажеттілік туындап отыр. Экономикалық тиімділік: Орташа сегмент ең танымал, сапа мен бағаның үйлесімі болып табылады. Жақсы пікірлері бар брендтердің танымалдылығы тұрақты сұранысты қамтамасыз етеді. Шикізат базасы: Ірі қара малдың бауырын және бүйректерін премиум-классқа арналған тағамдар өндірісінде пайдалану өнімнің жоғары тағамдық құндылығын және тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Бұл көрсеткіштер Қазақстандағы ылғалды азық нарығында барлық тұқымдар мен жас топтарындағы иттер үшін әртүрлі нұсқалар ұсынылатынын көрсетеді.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Жүзеге асырылмаған

Efficiency (in Russian) : Сочетание качества и ценности: На рынке влажных кормов для собак в Казахстане наиболее популярен средний ценовой сегмент, который предлагает оптимальное соотношение цены и качества. Продукты с положительными отзывами поддерживают стабильный спрос. Экономическая эффективность: Продукты премиум-сегмента отличаются высоким качеством и специализированным составом, однако более доступные корма бюджетного и среднего сегментов помогают снизить расходы. Развитие отечественного производства: Присутствие казахстанских брендов способствует поддержке местных производителей, снижает логистические затраты и увеличивает доступность продукции. Качество корма и польза для здоровья: Качественные корма, особенно премиум и холистические, улучшают здоровье собак, поддерживая пищеварительную систему, иммунитет и состояние кожи. Эффективность сырья: Использование мясных продуктов, таких как печень и почки, повышает питательную ценность корма и способствует улучшению здоровья животных. Разнообразие и ориентация на потребности: Широкий ассортимент кормов удовлетворяет потребности животных разных возрастов и пород, поддерживая их здоровье и уход в зависимости от возраста и особенностей. Рынок влажных кормов в Казахстане сочетает экономическую доступность и пользу для здоровья, удовлетворяя разнообразные потребности потребителей.

Efficiency (in Kazakh) : Сапа мен құнның үйлесімі: Қазақстандағы иттерге арналған ылғалды азықтар нарығында орташа баға сегменті ең танымал, себебі ол баға мен сапаның оңтайлы үйлесімін ұсынады. Жақсы пікірлер мен сенімді репутациясы бар өнімдер тұрақты сұранысты сақтайды. Экономикалық тиімділік: Премиум сегментіндегі өнімдер жоғары сапамен және арнайы құрамы арқылы ерекшеленеді, бірақ бюджеттік және орташа бағадағы азықтар кең ауқымды тұтынушыларға қолжетімді және шығындарды азайтуға көмектеседі. Отандық өндірісті дамыту: Қазақстандық брендтердің болуы жергілікті өндірушілерді қолдауға оң әсер етеді, логистикалық шығындарды азайтады және өнімнің қолжетімділігін арттырады. Азықтың сапасы мен денсаулыққа пайдасы: Сапалы азықтар, әсіресе премиум-класс және холистикалық, иттердің денсаулығына оң әсер етеді, ас қорыту жүйесін, иммунитетті жақсартады және тері мен жүніне күтім көрсетеді. Шикізаттың тиімділігі: Печень мен бүйрек сияқты ақуызға бай ет өнімдерін пайдалану азықтың қоректік құндылығын арттырады, бұл үй жануарларының денсаулығын жақсартуға септігін тигізеді. Әр түрлі және арнайы қажеттіліктерге бағдарлану: Нарықтағы иттерге арналған ылғалды азықтар әртүрлі жас пен тұқымдардың қажеттіліктерін қанағаттандырады, денсаулықты қолдайды және әр иттің жас ерекшеліктеріне сәйкес күтім жасайды. Қазақстандағы ылғалды азықтар нарығы экономикалық қолжетімділік пен денсаулыққа пайдасын үйлестіре отырып, тұтынушылардың әртүрлі қажеттіліктерін қанағаттандырады.

Field of application (in Russian) : Переработка и хранение сельскохозяйственной продукции и сырья

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы өнімдері мен шикізатын өңдеу және сақтау