The object of research, development or design (in Russian) : Люпин, нут, суданская трава

The object of research, development or design (in Kazakh) : Люпин, ноқат, судан шөбі

Aim of work (in Russian) : Создание новых высокобелковых и засухоустойчивых сортов кормовых культур и их внедрение в производство.

Aim of work (in Kazakh) : Жаңа жоғары ақуызды және құрғақшылыққа төзімді малазықтық дақылдарын құру және оларды өндіріске енгізу

Методы исследования (на русском) : В питомниках селекции и семеноводства проведены работы согласно методике селекционной оценки и получения оригинальных семян. Фенологические наблюдения, биометрические измерения проведены по методикам, принятым при закладке полевых опытов: «Методика полевого опыта», Методические указания по изучению зернобобовых культур, Методические указания по изучению коллекционных образцов кукурузы, сорго и крупяных культур. Методическими указаниями по проведению полевых опытов с кормовыми культурами ВНИИ кормов. При гибридизации использовались методика, предложенная В.Ф. Дорофеевым, Ю.П. Лаптевым, Н.М. Чекалиным. Структурный анализ проводилось по основным хозяйственно-ценным признакам и свойствам. Перед уборкой делянок проводился отбор структурного снопа с учетных площадок. Содержание протеина в зерне - методом Къельдаля (ГОСТ 10846-91) и ИК-спектроскопически (PacificScientific 4250: Методы статобработки Программы Windows Excel для статистической обработки результатов, корреляционного, кластерного анализов. Сортовые и посевные качества семян выявлены на основе следующих ГОСТов: ГОСТ 12037-81, ГОСТ 12038-84, -82,– ГОСТ 12039-82.

Методы исследования (на казахском) : Селекция және тұқым шаруашылығы питомниктерінде селекциялық бағалау және бірегей тұқымдарды алу әдістемесіне сәйкес жұмыстар жүргізілді. Фенологиялық байқаулар, биометрикалық өлшеулер далалық тәжірибелер егу кезінде қабылданған әдістемелер бойынша жүргізілді: «Далалық тәжірибе әдістемесі»; Жүгері, құмай және жарма дақылдарының коллекциялық үлгілерін зерттеу бойынша әдістемелік нұсқаулар. Бүкілресейлік жемшөп шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының мал азықтық дақылдарымен егістік тәжірибелерін жүргізуге арналған әдістемелік нұсқаулары арқылы жүзеге асты. Будандастыру кезінде В.Ф. Дорофеев, Ю.П. Лаптев, Н.М. Чекалин ұсынған әдістеме қолданылды. Құрылымдық талдау негізгі шаруашылық-бағалы белгілері мен қасиеттері бойынша жүргізілді. Мөлтектерді жинау алдында есептік алаңдардан құрылымдық талдауға бау алынып, іріктеу жүргізілді. Дәндегі протеиннің құрамы - бұрын жасалған градуирлеу теңдеулері негізінде Къельдаль (МЕМСТ 10846-91) және АК-спектроскопиялық (PacificScientific 4250) әдісімен; май құрамы (МЕМСТ 10857-64) 98 және АК-спектроскопиялық әзірленген калибрлеу теңдеулері бойынша анықталды; Статистикалық өңдеу әдістері: нәтижелерді статистикалық өңдеуге арналған Windows Excel бағдарламалары және корреляциялық, класстерлік талдаулар арқылы жүзеге асты. Тұқымның сорттық және егістік сапасы мынадай МЕМСТ негізінде анықталды: МЕМСТ 12037-81, МЕМСТ 12038-84, -82, - МЕМСТ 12039-82.

Obtained results and novelty (in Russian) : по селекции нута и люпина изучено 282 сортообразцов, линии и номеров, выделено по хозяйственно-ценным признакам 135 образцов. По селекции суданской травы изучено 34 сортообразцов, линии и номеров выделено 12 образцов; По итогам исследований селекции нута и суданской травы с учетом их показателей в конкурсном сортоиспытании переданы в ГКСИСК 2 сорта: 1 сорт нута Ақнәр урожайность зерна в 14,3 ц/га, содержание белка в зерне от 24,6 до 29,7 %, содержание масла от 9,1 до 12,3 % и 1 сорт суданской травы Алма – 50 средняя урожайность сена 300,0 ц/га, семян - 23,0 ц/га. Проведены экологические сортоиспытания нута, люпина и суданской травы в трёх научно-исследовательских организациях. Разработаны 5 сортовых технологии новых сортов нута, люпина и суданской травы. Произведены семена высших репродукций в количестве по нуту от 0,10 до 0,15 ц/га, по люпину с П 1 – 0,08 ц, с П2-0,10 ц, по суданской траве на площади 0,10 га питомник суперэлиты получено 140 кг.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : ноқат пен люпиннің селекциясы бойынша 282 сортүлгі, тізбек мен нөмір зерттеліп, олардың ішінен шаруашылық-құнды белгілері бойынша 135 үлгі іріктеліп алынды. Судан шөбінің селекциясы бойынша 34 сортүлгі, тізбек мен нөмір зертеліп, болшағы жоғары 12 үлгі бөлініп алынды. Жүргізілген ғылыми зерттеу нәтижелері негізінде ноқат және судан шөбінің селекциялық үлгілері конкурстық сортсынау питомнигінен. Ауыл шаруашылығы дақылдарының сорттарын сынау жөніндегі мемлекеттік комиссияға (АШДССЖМК) 2 жаңа сорт тапсырылды. Ақнәр ноқат сорты өнімділігі 14,3 ц/га , дәндегі ақуыз мөлшері 24,6-дан 29,7%, май мөлшері 9,1-ден 12,3% аралығында және Алма -50 судан шөбі сорты пішеннің орташа өнімділігі 300,0 ц/га, тұқым өнімділігі-23,0 ц/га. Экологиялық сорт сынау жүргізілді. Оңтүстік-шығыс Қазақстан аймағында ноқат, люпин және судан шөбінің жаңа сорттарына арналған 5 сорттық технологиясы әзірленді. Жоғары репродукциялы тұқымдар өндірілді: ноқат бойынша 0,10-0,15 ц/га көлемінде, люпин бойынша П1 репродукциясыда - 0,08 ц, П2 репродукциясында 0,10 ц, судан шөбі бойынша 0,10 га питомниктен суперэлита тұқымнан 140 кг тұқым өндірілді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : по нуту по результатам трёхлетних исследований, были выделены три номера, средняя урожайность которых по годам составила 12,4; 11,3 и 14,0 ц/га. Эти номера также достоверно превосходили стандарт Камила 1255 по урожайности на 0,4–1,3 ц/га; По люпину наибольшую и стабильную урожайность показали образцы Мичуринский и Д-25 (13,1 и 12,0 ц/га), уверенно превзойдя стандарт 1642 на 1,4–0,4 ц/га; По суданской травы по урожайности в среднем за три года выделен номер Киз 25 с урожайностью зерна в среднем 23,0 ц/га;

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоғары ақуызды, құрғақшылыққа төзімді ауылшаруашылық дақылдарының өнімділігі негізінде үш жыл бойы жүргізілген зерттеулер негізінде жыл сайынғы орташа өнімділігі 12,4, 11,3, 14,0 ц/га болатын ноқаттың үш сорты анықталды. Бұл сорттар да өнімділігі бойынша Камила 1255 стандартынан 0,4–1,3 ц/га артық түсім беріп, айтарлықтай басымдық көрсетті. Люпин үшін ең жоғары және тұрақты өнімді Мичуринский және Д-25 сорттары (13,1 и 12,0 ц/га) көрсетіп, 1642 стандартынан сенімді түрде 5,3–6,1 ц/га асып түсті; Судан шөбі бойынша үш жылдық орташа өнімділік нәтижесінде Киз 25 нөмірі ерекшеленіп, оның дән өнімділігі орта есеппен гектарына 23,0 центнерді құрады.

Level of implementation (in Russian) : Внедрение нового сорта Алма-50 в засушливых условиях на площади 5га

Level of implementation (in Kazakh) : Алма-50 судан шөбінің жаңа сортын құрғақшылық жағдайда 5 га аумаққа енгізу.

Efficiency (in Russian) : При возделывании высокоурожайного сорта Ақнәр (F97-147) можно получить условно чистую прибыль в размере около 715,0 тыс. тенге с гектара, что на 335,0 тыс. тенге больше, чем при возделывании стандартного сорта Камила 1255. Внедрение нового сорта Алма -50 в засушливых условиях страны позволит получать тыс. тенге с 1 га условно-чистого дохода 72 тыс. тенге что на 120 тыс тенге больше, чем при возделывании стандартного сорта Айлана 2017

Efficiency (in Kazakh) : Ақнәр (F97-147) жоғары өнімді сортының егістігінде 1 гектардан шамамен 715,0 мың теңге көлемінде шартты таза табыс алуға болады, бұл көрсеткіш Камила 1255 стандартты сортымен салыстырғанда 335,0 мың теңгеге артық. Алма-50 жаңа сортының елдің құрғақшылық жағдайларында енгізілуі 1 гектардан 72 мың теңге шартты таза табыс алуға мүмкіндік береді, бұл Айлана 2017 стандартты сортымен салыстырғанда 120 мың теңгеге артық.

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы