The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются овцы трех направлений продуктивности: Курдючные мясо-сального направления; Тонкорунные мясо-шерстного направления; Полутонкорунные мясо-шерстного направления.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны ретінде өнімділіктің үш бағыты бойынша: құйрықты ет-май бағытындағы қой тұқымдары; биязы жүнді ет, жүн өндіру бағытында өсірілетін қой тұқымдары; және жартылай биязы жүнді ет-жүн бағытындағы қойлар.

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является изучение полиморфизмов генов VRTN, GH и CAST, их связи с вариациями количества грудных, поясничных и крестцовых позвонков и влияния на мясную продуктивность курдючных, тонкорунных и полутонкорунных овец. Поиск маркерных последовательностей, специфичных для изучаемых пород овец по гену VRTN.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты – VRTN, GH және CAST гендерінің полиморфизмдерінің кеуде, бел және сегізкөз омыртқалар санының өзгеруімен байланысын және ет өнімділігіне әсерін құйрықты, биязы жүнді және жартылай биязы жүнді қойларында зерттеу. VRTN гені бойынша зерттелетін қой тұқымдарына тән маркерлік тізбектерді іздеу.

Методы исследования (на русском) : Зоотехнические, молекулярно-генетические методы.

Методы исследования (на казахском) : Зоотехникалық және молекулалық-генетикалық әдістер.

Obtained results and novelty (in Russian) : Разработан способ определения количества рёбер у ягнят и овец методом пальпации, позволивший выявить различия между породами и хозяйствами. Наибольшая доля животных с 14 парами рёбер отмечена у овец породы гемпшир (КХ «Мамед-Хасенов Т.» – 14,8%, «Мукаш» – 12,2%), несколько меньшая – у етті меринос (10,9% и 9,9%) и казахской курдючной породы (7,1% и 4,7%). Подсчёт рёбер и поясничных позвонков у туш подтвердил эти различия: наибольшая частота 14 пар рёбер выявлена у гемпширов (16,0%) и етті меринос (11,5%), что указывает на породную предрасположенность. У казахской курдючной породы частота 14 пар рёбер и 7 поясничных позвонков составила 1,3% и 2,0%. Впервые изучены полиморфизмы генов GH и CAST, связанных с мясной продуктивностью, у четырёх пород овец Казахстана (n = 836). В локусе CAST-MspI обнаружены генотипы MM, MN, NN; в GH-HaeIII – AA и AB. Аллель А преобладал (0,64–0,99), аллель М – 0,91–1,00. Наибольшее генетическое разнообразие выявлено у етті меринос. Проведён анализ гена VRTN, который, согласно литературным данным, играет ключевую роль в регуляции сегментации осевого скелета млекопитающих. Выполнены поиск и аннотация однонуклеотидных замен. Выявленная мутация rs608218029 (G→C) показала ассоциацию с увеличением числа позвонков у исследованных животных. Частота носителей данной мутации в экспериментальной группе была в 8 раз выше, чем в контрольной, что указывает на её возможную роль в формировании морфологических различий между породами.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қозы мен қойларда қабырға санын пальпация әдісі арқылы анықтау тәсілі әзірленді, бұл әдіс әр түрлі тұқымдар мен шаруашылықтар арасындағы айырмашылықтарды анықтауға мүмкіндік берді. 14 жұп қабырғасы бар жануарлардың ең жоғары үлесі гемпшир тұқымында («Мамед-Хасенов» ШҚ – 14,8%, «Мукаш» – 12,2%), сәл төмен көрсеткіш етті меринос (10,9% және 9,9%), қазақтың құйрықты қойларында (7,1% және 4,7%) тіркелді. Союға жіберілген қозылардың қабырғалары мен бел омыртқаларының саны да осы айырмашылықтарды растады: 14 жұп қабырғаның ең жоғары жиілігі гемпшир (16,0%) және етті меринос (11,5%) тұқымдарында анықталды. Қазақтың құйрықты қойларында 14 жұп қабырға мен 7 бел омыртқасының жиілігі сәйкесінше 1,3% және 2,0% құрады. Қазақстанның төрт қой тұқымында (n = 836) ет өнімділігімен байланысты GH және CAST гендерінің полиморфизмдері алғаш рет зерттелді. CAST-MspI локусында MM, MN және NN генотиптері, ал GH-HaeIII локусында AA және AB генотиптері анықталды. Ең жоғары генетикалық әртүрлілік етті меринос тұқымында байқалды. Әдеби деректер бойынша сүтқоректілердің омыртқа сегментациясын реттеуде маңызды рөл атқаратын, VRTN гені зерттелді. Бірнуклеотидті полиморфизмдер анықталып, аннотацияланды. Анықталған rs608218029 (G→C) мутациясы зерттелген жануарларда омыртқа санының артуымен ассоциация көрсетті. Бұл мутация жиілігі тәжірибелік топта бақылау тобымен салыстырғанда 8 есе жоғары болды, бұл оның тұқымдар арасындағы морфологиялық айырмашылықтарды қалыптастырудағы ықтимал рөлін көрсетеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В целях увеличения производства мяса изучены некоторые гены, контролирующие мясную продуктивность: GH, CAST и VRTN. Один из ключевых генов-кандидатов, контролирующим количество позвонков у овец является ген VRTN (вертнин). Гены вертнина, соматотропина и кальпастатина перспективны для создания экспресс-тестов по увеличению мясной продуктивности и качества селекционных мероприятий.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ет өндірісін арттыру үшін GH, CAST, VRTN гендері зерттелді. Қойларда омыртқа санына әсер ететін негізгі кандидат-гендердің бірі – VRTN гені болып табылады. Вертнин, соматотропин және кальпастатин гендері ет өнімділігін арттыруға, селекциялық шаралардың сапасын жақсартуға бағытталған жедел тест-жүйелерді жасау үшін болашағы зор.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Овцеводы заинтересованы во внедрении и широком использовании результатов данного проекта, так как выгоднее разведение более продуктивных овец. Внедрение разработок имеет высокий экспортный потенциал и будет способствовать развитию генетической и зоотехнической науки.

Efficiency (in Kazakh) : Қойшы фермерлер бұл жобаның нәтижелерін енгізуге және кеңінен пайдалануға мүдделі, себебі өнімділігі жоғары қойларды өсіру әлдеқайда тиімді. Жобаның нәтижелерін енгізу жоғары экспорттық әлеуетке ие және генетика мен зоотехника ғылымдарының дамуына өз үлесін қосады.

Field of application (in Russian) : овцеводство, геномная селекция

Field of application (in Kazakh) : қой шаруашылығы, геномдық селекция