The object of research, development or design (in Russian) : собаки, соответствующие стандарту породы Тобет или максимально приближенные к нему, собаки других пород, беспородные собаки.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Төбет тұқымының стандартына сәйкес келетін немесе оған мүмкіндігінше жақын иттер , басқа тұқымды иттер, тұқымсыз иттер.

Aim of work (in Russian) : изучение генетических ресурсов казахской национальной породы собак Тобет и научных основ их криосохранения для обеспечения устойчивого восстановления и сохранения породы.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақтың ұлттық төбет ит тұқымының генетикалық қорын және тұқымды тұрақты қалпына келтіру мен сақтауды қамтамасыз ету үшін оларды криоконсервациялаудың ғылыми негіздерін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : В работе применялись молекулярно-генетические, биоинформационные, цитогенетические, морфологические, биотехнологические и статистические методы.

Методы исследования (на казахском) : Жұмыста молекулалық-генетикалық, биоинформатикалық, цитогенетикалық, морфологиялық, биотехнологиялық және статистикалық әдістер қолданылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Выполнен комплекс междисциплинарных исследований, формирующий научно обоснованную основу для сохранения породы Тобет. Проведён полевой учёт (>700 собак в пяти регионах РК и Монголии), отобрано 325 репрезентативных особей; создана цифровая инфраструктура: биобанк, электронная база, фотокаталог и интерактивная ГИС-карта. Многоуровневое геномное профилирование (STR, SNP-панели, WGS) выявило высокое генетическое разнообразие при низком инбридинге и мозаичную популяционную структуру с региональными особенностями; филогеномный анализ выявил сближение с LGD Центральной и Западной Азии. На основе iHS, nSL и ROH детектированы сигнатуры отбора, обогащённые генами нейрорегуляции, метаболической и иммунной адаптации; сформирован и депонирован первый для породы общедоступный геномный массив. Цитогенетический мониторинг (микроядерный тест, цитомный анализ, учёт хромосомных аберраций) подтвердил в целом благоприятный статус при редких кариотипических вариантах; в стресс-тестах in vitro показаны высокая термоустойчивость, умеренная радиочувствительность и выраженная чувствительность к химическому мутагену; предложены стандарты цитогенетической паспортизации. Трихологический анализ установил высокую межпородную дискриминационную ценность кутикулярных признаков. Оптимизированы параметры криосохранения соматических и репродуктивных клеток; заложен стартовый криобанк. Сформирован комплекс рекомендаций по генетико-популяционной оценке и управлению племенной структурой.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Тобет тұқымын сақтаудың ғылыми негізін қалыптастыратын пәнаралық зерттеу кешені жүзеге асырылды. ҚР-дың бес өңірі мен Моңғолияда >700 итке далалық санақ жүргізіліп, 325 репрезентативті дарақ іріктелді; биобанк, электрондық база, фотокаталог және интерактивті ГАЖ-картадан тұратын цифрлық инфрақұрылым құрылды. Көпдеңгейлі геномдық профилдеу (STR, SNP, WGS) төмен инбридинг аясында жоғары генетикалық алуандық пен өңірлік ерекшелігі бар мозаикалық құрылымды көрсетті; филогеномдық талдау Орталық және Батыс Азияның LGD топтарымен жақындықты айқындады. iHS, nSL және ROH бойынша нейрореттеу, метаболикалық және иммундық бейімделуге қатысатын гендермен байытылған іріктеу сигнатуралары табылды; тұқым үшін алғашқы ашық геномдық массив жинақталып, репозиторийге депонирленді. Цитогенетикалық мониторинг (микроядро тесті, цитом талдау, хромосомалық аберрациялар) сирек кариотиптік варианттарға қарамастан жалпы қолайлы статусты растады; in vitro стресс-сынақтар жоғары термотұрақтылықты, орташа радиосезімталдықты және химиялық мутагенге айқын сезімталдықты көрсетті; цитогенетикалық паспорттау стандарттары ұсынылды. Трихологиялық талдау кутикулярлық белгілердің тұқымаралық дискриминациялық құндылығын дәлелдеді. Соматикалық және репродуктивтік жасушаларды криосақтау параметрлері оңтайландырылып, бастапқы криобанк қалыптастырылды. Генетика-популяциялық бағалау және племқұрылымды басқару бойынша ұсынымдар әзірленді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : электронные реестры кинологических/генетических/цитогенетических паспортов; биобанк и проект криобанка; интерактивная ГИС-карта Тобет; открытые депозиты данных (OSF, NCBI SRA), рекомендации, патенты.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : кинологиялық/генетикалық/цитогенетикалық паспорттардың электрондық тізілімдері; биобанк және криобанк жобасы; Төбеттің интерактивті ГАЖ картасы; ашық деректер депозиттері (OSF, NCBI SRA), ұсынымдар, патенттер.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Результаты могут привести к коррекции селекционной политики Тобет в Казахстане, что в итоге скажется на сохранении породы в целом. Кроме того, проведенное исследование может стать научной основой для признания Тобет в международных кинологических организациях.

Efficiency (in Kazakh) : Нәтижелер Қазақстандағы төбет тұқымын асылдандыру саясатын түзетуге әкелуі мүмкін, бұл түптеп келгенде жалпы тұқымды сақтауға әсер етеді. Сонымен қатар, зерттеу Төбеттің халықаралық кинологиялық ұйымдарда танылуына ғылыми негіз болу мүмкіндігі зор.

Field of application (in Russian) : популяционная генетика, кинология, биотехнология, селекция.

Field of application (in Kazakh) : популяциялық генетика, кинология, биотехнология, селекция.