The object of research, development or design (in Russian) : Факультативный ячмень

The object of research, development or design (in Kazakh) : Факультативті арпа.

Aim of work (in Russian) : Создание факультативного сорта ячменя на богарных и неполивных землях юго-востока, западного и центрального Казахстана с урожайностью в зависимости от зон возделывания от 25,0 до 40,0 ц/га, качеством зерна выше 14,0% белка.

Aim of work (in Kazakh) : Оңтүстік-шығыс, батыс және орталық Қазақстанның тәлімі және суарылмайтын егістік аймақтарына байланысты өнімділігі 25,0-ден 40,0 ц/га дейін, дән сапасы 14,0% протеиннен жоғары факультативті арпа сортын жасап шығару.

Методы исследования (на русском) : По селекции факультативного ячменя, были заложены по методике Доспехова (1985г.) и ГКСИСК РК (2002г.) . Формирование питомников в последовательных звеньях селекционного процесса по методике «Комплексная программа «Арпа»». Изучение коллекции ячменя отбор, гибридизация, фенологические наблюдения по методике ВИР и международного классификатора СЭВ рода Hordeum L. ДНК-маркирование.

Методы исследования (на казахском) : Факультативті арпаны талдау бойынша далалық тәжірибелер Доспехов (1985) және Мемлекеттік сорт сынау (2002) әдісімен жүргізілді. «Арпа» кешенді бағдарламасы» әдісімен селекциялық питомниктер қалыптастырылды. Арпаның коллекциялық үлгілерін таңдау, будандастыру, фенологиялық бақылаулар жүргізу БОӨИ әдісімен және Hordeum L тектес халықаралық классификаторы бойынша жүргізілді. ДНК-маркерлеу.

Obtained results and novelty (in Russian) : В 2023-2025 годы в программах гибридизации с участием местных и зарубежных перспективных сортообразцов озимого, ярового и факультативного ячменя получены 115 новых гибридных популяции. В коллекционном питомнике из 100 образцов выделено: 19 номеров двурядных форм и 8 номеров многорядных форм; из 24 образцов выделено 5. Среди изученных 105 линии и номеров факультативного ячменея выделено 26 номеров. В начальных питомниках селекционного процесса факультативного ячменя выделены - в гибридном питомнике- 31, в селекционном питомнике 1-го года – 220, в селекционном питомнике 2-го года – 51, в контрольном питомнике -15. В конкурсном питомнике по урожайности выделены 2 номера. По качеству факультативного ячменя отличающиеся сравнительно высокой натурой, высоким содержанием белка выделены много образцов. Проведен генотипический анализ 340 коллекционных сортов и селекционных линий питомника КСИ и КП по генам Vrn и Ppd. Результаты значительно повысили осведомлённость селекционеров о структуре аллельных вариаций в локусах яровизации и чувствительности к фотопериоду. По итогам трех лет испытания под название «КИЗ-Биотех 1» передан в качестве нового сорта факультативного ячменя в ГКСИСК МСХ РК и подано 1 заявка на патента. По новому сорту «КИЗ-Биотех 1» получено 2,0 тонны элитных семян (Р-1, Р-2) для дальнейшего размножения. По результатам исследований опубликовано 3 статей, из них 2 статьи по базе Scopus, и 1 статья в отечественном издании.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2023-2025 жылдары жергілікті және шетелдік перспективті күздік, жаздық және факультативті арпа сорттарының қатысуымен 115 жаңа будан популяция алынды. Коллекциялық танапта 100 үлгіден іріктеп алынды: екі қатарлы арпадан 19 үлгі және көп қатарлы арпадан 8 үлгі; 24 үлгіден 5 үлгілері іріктеп алынды. Зерттелеген 105 факультативті арпаның ішінен 26 үлгі ерекшеленді. Селекциялық жұмыстардың алғашқы питомниктерінде факультативті арпаның - будандық питомникте-31, бірінші жылғы селекциялық питомникте - 220, екінші жылғы селекциялық питомникте – 51, Бақылау питомнигінде – 15 ерекшеленді. Баламалы сорт сынау питомнигінде үш жылдық зерттеу нәтижесінде өнімділігі жағынан 2 үлгі ерекшеленді. Дәннің сапасы бойынша 2023-2025 жылдары факультативті арпаның дәннің көлемі жоғары, сапасы жоғары деңгейімен көптеген үлгілер ерекшеленді. VRN және PPD гендері үшін Баламалы сортсынау және бақылау питомнигінің 340 коллекциялық және селекциялық үлгілеріне генотиптік талдау жүргізілді. Нәтижелер селекционерлердің вернализация кезіндегі аллельдік вариациялардың құрылымы және фотопериодтық сезімталдық локустары туралы хабардарлығын айтарлықтай арттырды. Үш жылдық зерттеу нәтижесінде Мемелекеттік сорт сынау комиссиясына «КИЗ-Биотех 1» (70/08-3) атымен тапсырылды және патент алу үшін 1 өтінім берілді, жаңа сортты көбейту мақсатында 2,0 тонна жоғарғы элиталы (Р-1, Р-2) тұқым алынды. Зерттеу нәтижелері бойынша 3 мақала жарияланды, 2 мақала Scopus базасы бойынша, 1 мақала отандық басылымда.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Экономически эффективность составил 72,3 процентов

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Экономикалық тиімділігі 72,3 пайызды құрады

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Предполагаемый экономическая эффективность от использования нового сорта будут получены прибавки урожая зерна от 2 до 4 ц/га (90 000 тенге – 1 ц)

Efficiency (in Kazakh) : Жаңа сортты пайдаланудан күтілетін экономикалық тиімділік астық өнімділігін гектарына 2-ден 4 центнерге дейін арттырады (90 000 теңге – 1 центнер) болады.

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы