The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются однолетние и многолетние бобовые, злаковые травы и их смеси.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жобаның негізгі зерттеу нысандары көпжылдық және жылдық шөп қоспалары.

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является повышение продуктивности и устойчивости к абиотическому стрессу сортов и гибридов кормовых культур в условиях Северного Казахстана для создания кормовой базы, реализующей генетический потенциал молочной продуктивности коров гольштейнской породы.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты голштин сиырларының сүт өнімділігінің генетикалық әлеуетін іске асыратын малазықтық базасын құру үшін Солтүстік Қазақстан жағдайында малазықтық дақылдарының сорттары мен будандарының өнімділігін және абиотикалық стресске төзімділігін арттыру болып табылады.

Методы исследования (на русском) : Выбор видов, сортов и гибридов кормовых культур проводился с учетом почвенно-климатических особеностей Северного Казахстана, а также с учетом рациона питания коров голштинской породы на основе описательного типа исследования. В ходе проведения экспериментов применялись современные научные методы планирования и проведения полевых и лабораторных исследований с использованием стандартных общепринятых методик.

Методы исследования (на казахском) : Солтүстік Қазақстанның топырақ-климаттық ерекшеліктерін ескере отырып көпжылдық және жылдық шөп қоспалары түрлерін, сорттарын және будандарын таңдау, сондай-ақ зерттеудің сипаттамалық түрі негізінде голштейн сиырларының тамақтануын ескере отырып жүргізілді. Эксперименттер барысында стандартты жалпы қабылданған әдістерді қолдана отырып, далалық және зертханалық зерттеулерді жоспарлау мен жүргізудің заманауи ғылыми әдістері қолданылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Результаты работы и их новизна: Проведены анализ состояния изученности вопроса и научное обоснование темы научно-исследовательской работы. Описаны многолетние и однолетние бобовые и злаковые травы, возделываемые в условиях Северного Казахстана. Определено влияние процесса азотфиксации (симбиотических клубеньковых и ассоциативных азотфиксирующих бактерии) на продуктивность и устойчивость к абиотическому стрессу сортов и гибридов кормовых культур в гетерогенных посевах. Разработана модель информационной системы дистанционного мониторинга и прогнозирования кормовой ценности гетерогенных посевов для проведения своевременной кормозаготовки. Определена питательность и химический состав кормов выращенных на основе активизации деятельности процесса азотфиксации кормовых культур в гетерогенных посевах и заготовленных с применением модели геоинформационой системы дистанционного мониторинга и прогнозирования. Проведена сравнительная оценка традиционной и экспериментальной кормовой базы на молочную продуктивность коров голштинской породы.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жұмыс нәтижелері және олардың жаңалығы: мәселенің зерттелу жағдайына талдау және ғылыми-зерттеу жұмысының тақырыбына ғылыми негіздеме жасалды. Солтүстік Қазақстан жағдайында өсірілетін көпжылдық және бір жылдық бұршақ және дәнді шөптер сипатталған. Азотты бекіту процесінің (симбиотикалық түйін және ассоциативті азотты бекітетін бактериялар) гетерогенді дақылдардағы жемшөп дақылдарының сорттары мен будандарының өнімділігі мен абиотикалық стресске төзімділігіне әсері анықталды. Дер кезінде жемшөп дайындауды жүргізу үшін гетерогенді дақылдардың жемшөп құндылығын қашықтықтан мониторингтеу және болжау ақпараттық жүйесінің моделі әзірленді. Гетерогенді дақылдардағы жемшөп дақылдарын азотты бекіту процесінің белсенділігі негізінде өсірілген және қашықтықтан мониторинг пен болжаудың геоақпараттық жүйесінің моделін қолдана отырып дайындалған жемшөптің тағамдық құрамы мен химиялық құрамы анықталды. Голштейн сиырларының сүт өнімділігіне дәстүрлі және эксперименттік жем-шөп базасын салыстырмалы бағалау жүргізілді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Продуктивность коров опытной группы за 305 дней лактации составила 8174 кг, что на 1067 кг больше по сравнению с контрольной группой. Повышение удоя сопровождалось улучшением качественных характеристик молока. Так, массовая доля жира в молоке коров опытной группы составила 4,0 %, что на 0,3 % выше, чем у контрольной группы животных. Массовая доля белка также увеличилась и составила 3,8 %, тогда как в контрольной группе этот показатель был 3,2 %.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Лактацияның 305 күнінде тәжірибелі топтағы сиырлардың өнімділігі 8174 кг құрады, бұл бақылау тобымен салыстырғанда 1067 кг-ға көп. Сүттің жоғарылауы сүттің сапалық сипаттамаларының жақсаруымен қатар жүрді. Сонымен, тәжірибелік топтағы сиыр сүтіндегі майдың массалық үлесі 4,0% -. құрады, бұл жануарлардың бақылау тобына қарағанда 0,3% - ға жоғары. Ақуыздың массалық үлесі де өсті және 3,8% құрады, ал бақылау тобында бұл көрсеткіш 3,2% болды.

Level of implementation (in Russian) : нет акта внедрения

Level of implementation (in Kazakh) : іске асыру актісі жоқ

Efficiency (in Russian) : Эффект инокуляции на биохимические показатели продемонстрирован увеличением уровня сырого протеина, каротина и урожайность для всех культур по сравнению с контрольными образцами. Инокуляция штаммами клубеньковых бактерий и ассоциативными азотфиксаторами значительно улучшают агрономические показатели культур, при этом комбинированная инокуляция показывают наибольшую эффективность, а также отмечаем положительные эффекты инокулянтов на основе ризобактериальных консорциумов в системах совмещения бобовых и зерновых культур.

Efficiency (in Kazakh) : Егудің биохимиялық көрсеткіштерге әсері бақылау үлгілерімен салыстырғанда барлық дақылдар үшін шикі ақуыз, каротин және өнімділік деңгейінің жоғарылауымен көрсетілген. Түйін бактерияларының штаммдарымен және ассоциативті азот фиксаторларымен егу дақылдардың агрономиялық көрсеткіштерін едәуір жақсартады, ал біріктірілген егу ең жоғары тиімділікті көрсетеді, сонымен қатар бұршақ пен дәнді дақылдарды біріктіру жүйелеріндегі ризобактериялық консорциумдарға негізделген егулердің оң әсерін атап өтеміз.

Field of application (in Russian) : Область применения результатов: Сельское хозяйство, молочно-товарные фермы региона.

Field of application (in Kazakh) : Нәтижелерді қолдану саласы: ауыл шаруашылығы, өңірдің сүт-тауар фермалары.