The object of research, development or design (in Russian) : Ячмень (Hordeum vulgare L.) сортов «Байшешек»и «Астана 2008»

The object of research, development or design (in Kazakh) : Арпа (Hordeum vulgare L.) өсімдігінің «Байшешек» және «Астана 2008» сорттары

Aim of work (in Russian) : разработка и экспериментальное обоснование метода защиты растений от солевого стресса с использованием неорганического сорбента гидроксиапатита и органического сорбента Macro-Prep, с оценкой их воздействия на морфологические, биохимические и молекулярные параметры, включая экспрессию генов молибдоферментов и накопление пролина.

Aim of work (in Kazakh) : Бейорганикалық сорбент гидроксиапатитін және органикалық сорбент Macro-Prep қолдана отырып, өсімдіктерді тұзды стресстен қорғау әдісін әзірлеу және эксперименттік тексеру, олардың молибдофермент гендерінің экспрессиясын және пролиннің жинақталуын қоса алғанда, морфологиялық, биохимиялық және молекулалық параметрлерге әсерін бағалау.

Методы исследования (на русском) : экстракционно-спектрофотометрическое определение фотосинтетических пигментов и маркеров окислительного стресса, спектрофотометрическое определение активности антиоксидантных ферментов, детекция активности молибдоферментов методом нативного ПААГ-электрофореза, количественная ПЦР в реальном времени для анализа экспрессии генов AO и КДГ.

Методы исследования (на казахском) : фотосинтетикалық пигменттер мен тотығу стресс маркерлерін экстракциялық-спектрофотометриялық анықтау, антиоксидантты фермент белсенділігін спектрофотометриялық анықтау, молибдофермент белсенділігін нативті ПААГ электрофорезі арқылы анықтау, AO және КДГ ген экспрессиясын талдау үшін сандық нақты уақытты ПТР .

Obtained results and novelty (in Russian) : – Сорбенты эффективно снижали негативное влияние соли у сорта Байшешек, но не оказывали положительного эффекта у сорта Астана 2008. – Применение сорбентов способствовало снижению накопления хлорофилла, антоцианинов, МДА и пролина, особенно в условиях высокой солевой нагрузки. – Сорбенты оказывали дозозависимое регулирующее влияние: при низких концентрациях стабилизировали уровень АФК, при высоких — существенно снижали их уровень, предотвращая клеточные повреждения. – Сорбенты усиливали защитные ферментативные реакции СОД, KAТ, HRP при сильном стрессе, но подавляли избыточную активацию при слабом, способствуя сохранению антиоксидантного гомеостаза. – Сорбенты, особенно при высокой концентрации NaCl, нормализовали активность ферментов AО, КДГ, НР, СО и снижали экспрессию АО и генов КДГ. – Разработан экспериментально подтверждённый метод защиты растений от солевого воздействия с использованием сорбентов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : – Сорбенттер «Бәйшешек» сортына тұздың теріс әсерін тиімді түрде азайтты, бірақ «Астана 2008» сортына оң әсер етпеді. – Сорбенттерді қолдану, әсіресе тұздың көп мөлшері кезінде хлорофилдің, антоцианиндердің, MDA және пролиннің жиналуын азайтты. – Сорбенттер дозаға тәуелді реттеуші әсер көрсетті: төмен концентрацияда олар ОБФ деңгейін тұрақтандырды, ал жоғары концентрацияда олар жасушалардың зақымдануын болдырмай, айтарлықтай төмендетті. – Сорбенттер ауыр стресс кезінде СОД, KAT және HRP ферментативті реакцияларын күшейтті, бірақ жеңіл стресс кезінде шамадан тыс белсенділікті басты, антиоксиданттық гомеостазды сақтауға көмектесті. – Сорбенттер, NaCl жоғары концентрациясында, AO, КДГ, HP және CO ферменттерінің белсенділігін қалыпқа келтіріп, AO және КДГ гендерінің экспрессиясын төмендетті. – Сорбенттерді қолдана отырып, өсімдіктерді тұз стресінен қорғаудың эксперименталды түрде тексерілген әдісі жасалды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Проведён комплекс морфологических, биохимических и молекулярных исследований, подтверждающих достижение основной цели проекта — разработку и экспериментальное обоснование метода защиты ячменя от солевого стресса с использованием сорбентов гидроксиапатита и Macro-Prep. Полученные результаты показали: – Повышение устойчивости сорта Байшешек к солевому стрессу при концентрациях NaCl 100–400 мМ; – Снижение негативного влияния соли за счёт применения сорбентов; – Восстановление антиоксидантного баланса и нормализацию активности ферментов (СОД, КАТ, HRP, АО, КДГ, НР, СО); – Стабилизацию физиолого-биохимических и молекулярных показателей растения. Результаты исследований подтвердили эффективность разработанного метода и его потенциал для внедрения в технологии биозащиты сельскохозяйственных культур в засолённых почвах.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Морфологиялық, биохимиялық және молекулалық зерттеулердің кешенді жиынтығы жобаның негізгі мақсатына - гидроксиапатит пен Macro-Prep сорбенттерін қолдана отырып, арпаны тұзды стресстен қорғау әдісін әзірлеу және эксперименттік тексеруге қол жеткізілгенін растады. Нәтижелер келесілерді көрсетті: – 100–400 мМ NaCl концентрациясында Байшешек сортының тұзды стресске төзімділігінің артуы; – Сорбенттерді қолдану арқылы тұздың теріс әсерін азайту; – Антиоксиданттық тепе-теңдікті қалпына келтіру және ферменттік белсенділікті қалыпқа келтіру (SOD, CAT, HRP, AO, KDH, HP, CO); – Өсімдіктің физиологиялық, биохимиялық және молекулалық параметрлерін тұрақтандыру. Зерттеу нәтижелері әзірленген әдістің тиімділігін және оны тұзды топырақтағы ауыл шаруашылығы дақылдары үшін биоқорғау технологияларында енгізу әлеуетін растады.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Применение сорбентов позволило снизить уровень окислительного стресса, повысить активность антиоксидантных ферментов и улучшить ростовые показатели ячменя. Имеет потенциалом внедрения в сельскохозяйственную практику для повышения устойчивости культур к засолению почв.

Efficiency (in Kazakh) : Сорбенттерді қолдану тотығу стрессін азайтты, антиоксидантты фермент белсенділігін арттырды және арпаның өсуін жақсартты. Бұл тәсілді ауылшаруашылық тәжірибелерінде топырақтың тұздылығына төзімділігін арттыру үшін енгізу мүмкіндігі бар.

Field of application (in Russian) : Физиология растений, молекулярная биология, агроэкология, биотехнология устойчивости сельскохозяйственных культур.

Field of application (in Kazakh) : Өсімдіктер физиологиясы, молекулалық биология, агроэкология және дақылдардың төзімділік биотехнологиясы.