The object of research, development or design (in Russian) : Микроводоросли выделенные из водоемов Центрального и Северного Казахстана

The object of research, development or design (in Kazakh) : Орталық және Солтүстік Қазақстан су қоймаларынан алынған микробалдырлар

Aim of work (in Russian) : С применением современных аналитических и биотехнологических методов выделить из микроводорослей, обитающих в водоёмах Центрального и Северного Казахстана, биологически активные соединения и провести сравнительное исследование их свойств

Aim of work (in Kazakh) : Орталық және Солтүстік аймақтардың су қоймаларында өсетін микробалдырлардан қазіргі заманғы технологиялар арқылы биологиялық белсенді қосылыстарды бөліп алып, олардың қасиеттерін салыстырмалы түрде талдау

Методы исследования (на русском) : экстракция, генетическая идентификация, колоночная и тонкослойная хроматография, высокоэффективная жидкостная хроматография (ВЭЖХ), инфракрасная (ИК) и ядерно-магнитная резонансная (ЯМР) спектроскопия, химический синтез, прогнозирование биологической активности в программе PASS, а также определение антимикробной, антибактериальной, антиоксидантной, антирадикальной и противоопухолевой активности

Методы исследования (на казахском) : экстракциялау, генетикалық идентификация, колонкалық және жұқа қабатты хроматография, жоғары тиімді сұйық хроматография (ЖТСХ), инфрақызыл (ИҚ) және ядролық магниттік резонанс (ЯМР) спектроскопиясы, химиялық синтез, PASS бағдарламалық болжамы, сондай-ақ микробқа, бактерияға, антиоксидантқа және ісікке қарсы белсенділіктерін анықтау әдістері қолданылды

Obtained results and novelty (in Russian) : • проведено исследование микроводорослей, собранных из различных водоёмов Казахстана: реки Нура, озёр Улкенколь, Саумалколь и Шайтанколь (Карагандинская область), озёр Копа и Шортанды (Акмолинская область), а также реки Акбулак (г. Астана). Определён химический состав воды, получена биомасса микроводорослей и извлечены экстракты. Проведена их генетическая идентификация; • состав экстрактов изучен методом ВЭЖХ, в результате чего были обнаружены следующие основные соединения: 2-hydroxy-2-methylbut-3-en-1-yl 2-methylbut-2-enoate, Bis(2-ethylhexyl) phthalate (DEHP), 1-Linoleoyl-2-oleoyl-rac-glycerol, Safingol, Enniatin O₂ итд; • с применением хроматографических методик из экстрактов выделены и синтезированы биологически активные вещества, среди которых основными являются феофитин и феофорбид. • идентификация структуры полученных соединений подтверждена спектральными методами: ИК-Фурье и ЯМР-спектроскопией. • на основе анализа с использованием программы PASS выполнено прогнозирование возможной биологической активности выделенных веществ. Предсказаны их фотосенсибилизирующие, противоопухолевые, противовирусные, химио- и радиосенсибилизирующие свойства. • проведено определение биологической активности соединений: антимикробной и антибактериальной (на пяти грамположительных и пяти грамотрицательных штаммах), антиоксидантной (методом FRAP), антирадикальной (по взаимодействию с радикалом DPPH) и противоопухолевой активности (на тест-объекте Artemia salina)

Obtained results and novelty (in Kazakh) : • Нұра өзені, Үлкенкөл, Саумалкөл, Шайтанкөл (Қарағанды облысы), Қопа мен Шортанды көлдері (Ақмола облысы) және Ақбұлақ өзені (Астана қаласы) зерттеліп, олардың су құрамының химиялық көрсеткіштері анықталды. Микробалдыр биомассасы алынып, экстрактілер дайындалды және олардың генетикалық идентификациясы жүргізілді; • экстрактілердің химиялық құрамын жоғары тиімді сұйық хроматография әдісімен талдау нәтижесінде келесі негізгі қосылыстар табылды: 2-hydroxy-2-methylbut-3-en-1-yl 2-methylbut-2-enoate, Bis(2-ethylhexyl) phthalate (DEHP), 1-Linoleoyl-2-oleoyl-rac-glycerol, Safingol, Enniatin O₂ және басқа да күрделі эфирлер; • хроматографиялық әдістер арқылы биологиялық белсенді қосылыстар синтезделіп, олардың ішінде феофитин, феофорбид және олардан синтезделген табиғи фотосенсибилизаторлар қосылыстар ерекшеленді; • бөлініп алынған заттардың құрылымы ИҚ-Фурье және ЯМР әдістерімен расталды; • PASS бағдарламасы бойынша жүргізілген болжам нәтижесінде алынған қосылыстардың фотосенсибилизаторлық, ісікке қарсы, вирусқа қарсы, химио- және радиосенсибилизаторлық белсенділіктері анықталды; • сонымен қатар, экстрактілердің микробқа (5 оң және 5 теріс грам бактериялармен), оксидантқа қарсы (FRAP әдісі), радикалға қарсы (DPPH радикалы) және цитоуыттылық (Artemia salina шаяншаларымен) белсенділіктері бағаланды

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Проведён комплекс лабораторных и аналитических исследований микроводорослей из природных водоёмов Казахстана. Полученные экстракты были охарактеризованы методами ВЭЖХ, ИК-Фурье и ЯМР-спектроскопии, что позволило идентифицировать феофитин, феофорбид и синтезированные фотосенсибилизирующее вещества как основные биологически активные соединения. По результатам биологических тестов и прогнозирования активности (PASS-анализ) определены перспективные направления применения — фотосенсибилизирующее, противоопухолевое. Исследование имеет высокую технико-экономическую значимость, так как использует доступное природное сырьё Казахстана и даёт основу для последующего получения фармацевтических субстанций

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Қазақстанның табиғи су қоймаларынан алынған микробалдырларға зертханалық және талдамалық зерттеу кешені жүргізілді. Алынған сығындылар ЖТСХ, ИҚ-Фурье және ЯМР спектроскопиясы әдістерімен сипатталды, бұл феофитинді, феофорбидті және синтезделген фотосенсибилизаторларлық қосылыстарды негізгі биологиялық белсенді қосылыстар ретінде анықтауға мүмкіндік берді. Биологиялық сынақтар мен белсенділікті болжау (PASS-талдау) нәтижелері бойынша қолданудың перспективалық бағыттары анықталды — фотосенсибилизациялаушы, ісікке қарсы. Зерттеудің техникалық-экономикалық маңызы жоғары, өйткені ол Қазақстанның қолжетімді табиғи шикізатын пайдаланады және кейіннен фармацевтикалық субстанцияларды алуға негіз береді

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : жүзеге асырылмаған

Efficiency (in Russian) : Актуальностью данного проекта является выделение биологически активных соединений, обладающих противоопухолевой активности важных для медицины

Efficiency (in Kazakh) : Бұл жобаның өзектілігі медицинаға маңызды, ісікке қарсы белсенділігі бар биологиялық белсенді қосылыстарды бөліп алу болып табылады

Field of application (in Russian) : Полученные результаты могут быть использованы в медицине, сельском хозяйстве и животноводстве

Field of application (in Kazakh) : Алынған нәтижелерді медицинада, ауыл және мал шаруашылығында пайдалануға болады