The object of research, development or design (in Russian) : Языковая репрезентация этнокультурного сознания казахской молодежи

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақ жастарының этномәдени санасының тілдік көріністері

Aim of work (in Russian) : Изучение языковых репрезентаций этнокультурного сознания казахской молодежи посредством ассоциативных экспериментов, их содержательных особенностей и определение характера ценностей в этноментальной системе. Также развитие и расширение сферы применения казахского языка, пропаганда сохранения национальной идентичности

Aim of work (in Kazakh) : Ассоциациялық тәжірибелер арқылы қазақ жастарының этномәдени санасындағы тілдік көріністерді, олардың мазмұндық ерекшеліктерін зерттеу және этноменталды жүйедегі құндылықтар сипатын айқындау. Сондай-ақ қазақ тілінің дамуы мен қолданылу аясын кеңейту, ұлттық бірегейлікті сақтауды насихаттау

Методы исследования (на русском) : При определении этнокультурного сознания были использованы методы свободного ассоциативного эксперимента, а также такие методы, как анализ, синтез, абстрагирование, обобщение, индукция, дедукция и классификация. Кроме того, применялись описательные, сравнительно-исторические, семасиолого-ономасиологические, лингвокультурологические, когнитивные, компьютерно-статистические и другие методы.

Методы исследования (на казахском) : Этномәдени сана көріністерін анықтауда еркін ассоциациялық тәжірибе әдісі, сонымен қатар зерттеу нәтижелеріне қол жеткізу үшін талдау, жинақтау, абстракциялау, жалпылау, индукция, дедукция, классификациялау; сипаттамалы, салыстырмалы-тарихи, семасиологиялық–ономасиологиялық, лингвомәдени, когнитивтік, компьютерлік-статистикалық секілді т.б. әдіс-тәсілдер қолданылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Этническое содержание ассоциативно-вербальных моделей в этнокультурном сознании казахской молодежи, их когнитивно-культурологические и социально-гендерные особенности изучены на основе количественного и качественного анализа данных, собранных в ходе поэтапного ассоциативного эксперимента. Это позволило определить новые направления в казахском языкознании, глубже понять национальное языковое сознание молодежи и выявить уровень сохранности традиционной культуры. По результатам ответов 634 респондентов (317 женщин и 317 мужчин) установлено, что стимул-слово «қонақ» ассоциируется со 173 реакциями. В центре ассоциативно-вербального поля «қонақ» находится слово «дастарқан» (63), отражающее связь языкового сознания молодежи с традиционной культурой казахского народа. Реакции «береке» (53) и «құт» (53) подтверждают сохранность национального кода «Қонақ – құт» в сознании молодежи. Женщины чаще связывают «қонақ» с «дастарқаном», мужчины — с «береке», что демонстрирует различия в восприятии этнокультурного единства через материальные и духовные ценности. Это показывает новизну исследования, направленного на выявление модели мира, концептуального образа действительности и национально-культурных, гендерных особенностей языкового сознания казахской молодежи. Научные результаты представлены на отечественных и зарубежных конференциях: опубликовано 6 статей, 9 — в изданиях ККСОН и 2 — в рецензируемых журналах Scopus (Q1, процентили — 81 и 89).

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақ жастарының этномәдени санасындағы ассоциациялық-вербалды модельдердің этникалық мазмұны, когнитивтік-мәдениеттанымдық, әлеуметтік-гендерлік ерекшеліктері кезең-кезеңмен жүргізілген ассоциациялық тәжірибеден жинақталған деректерге сандық және сапалық талдау жасау негізінде зерделенді. Бұл қазақ тіл білімі үшін жаңа зерттеу бағыттарын айқындап, қазақ жастарының ұлттық тілдік санасын терең түсінуге, дәстүрлі мәдениеттің сақталу деңгейін анықтауға мүмкіндік берді. Мәселен, 634 (317 әйел, 317 ер) респондент жауабы нәтижесінде «қонақ» стимул-сөзінің 173 көрініс-бейнемен ассоциацияланатыны анықталды. «Қонақ» ассоциациялық-вербалды өрісінің өзегінде «дастарқан» (63) сөзі орналасып, жастардың тілдік санасының қазақ халқының дәстүрлі мәдениетімен байланысын сипаттады. «Береке» (53), «құт» (53) реакциялары жастардың танымында «Қонақ-құт» ұлттық кодының сақталғанын көрсетті. Әйелдердің «қонақты» «дастарқанмен», ерлердің «берекемен» ассоциациялауы гендерлік айырмашылықты айқындады. Бұл өз кезегінде әлем моделін, дүниенің концептуалды бейнесін, қазақ жастарының тілдік санасына тән ұлттық-мәдени сипатты танытты. Ғылыми нәтижелер бойынша отандық және шетелдік конференцияларда баяндамалар жасалып, 6 мақала; ҒЖБССҚК тізіміндегі басылымдарда 9 мақала; CiteScore бойынша Scopus базасындағы (Q1, процентильдері – 81 және 89) журналдарда 2 мақала жарияланды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Полученные показатели, связанные с языковым выражением этнокультурного сознания казахской молодежи посредством эксперимента свободных ассоциаций, сравнивают и анализируют различную информацию, лежащую в основе языковых символов, выявляют сходства и различия в языковом сознании казахской молодежи, проживающие в своей стране, и те, кто находятся далеко от родины; он играет большую роль в объединении кандасов, мигрировавших в дальние уголки мира через родной язык и в расширении сферы применения казахского языка, повышении жизнеспособности языка, сохранении национальной идентичности. Индикаторы проекта способствуют созданию этнокультурно-языкового образа современного казахского мира и развитию национальной духовной культуры. Поколение (человеческий капитал), впитавшее национальные ценности, станет залогом социально-экономического прогресса страны.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Еркін ассоциациялық тәжірибе арқылы қазақ жастарының этномәдени санасының тілдік көріністеріне қатысты алынған көрсеткіштер тілдік таңба астарында жатқан сан түрлі ақпараттарды салыстыра талдауда, өз елінде тұратын және атамекенінен жырақта жүрген қазақ жастарының тілдік санасындағы ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтауда; әлемнің түпкір-түпкіріне қоныс аударған қандастарды ана тілі арқылы тұтастыруда, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтуде, тілдің өміршеңдігін арттыруда, ұлттық бірегейлікті сақтауда үлкен қызмет атқарады. Жоба көрсеткіштері қазіргі қазақ әлемінің этномәдени тілдік бейнесін құруға, ұлттық рухани мәдениетті дамытуға көмектеседі. Ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген ұрпақ (адам капиталы) – еліміздің әлеуметтік-экономикалық ілгерілеуінің кепілі болмақ.

Level of implementation (in Russian) : Полученные результаты будут использоваться в сравнительно-сопоставительных исследованиях; при создании ассоциативных словарей и фонда «языковых репрезентаций»; будут внедрены в теоретические и практические курсы ВУЗов, связанные с актуальными проблемами языка. Они формируют новую парадигму казахского языкознания, определяемую на стыке этноса, языка, языкового сознания. Будут использоваться в научно-исследовательской деятельности, характеризующая национальную идентичность.

Level of implementation (in Kazakh) : Алынған нәтижелер салғастырмалы-салыстырмалы зерттеулер жүргізуде; ассоциациялық сөздіктер түзуде, "тілдік көріністер" қорын жасақтауда пайдаланылады; тілдің өзекті мәселелеріне қатысты ЖОО-дағы теориялық-практикалық курстарға енгізіледі. Қазақ тіл ғылымындағы этнос, тіл, тілдік сана тоғысында айқындалатын жаңа парадигманы қалыптастырады. Ұлттық болмысты сипаттайтын ғылыми-зерттеу қызметінде жұмсалады.

Efficiency (in Russian) : Путем выявления ассоциаций в этнокультурном сознании казахской молодежи, оценки стабильных и меняющихся миров в национальных знаниях казахскоязычного общества в будущем; может служить эффективным научно-методическим, познавательным, образовательным пособием при проектировании уровня сохранности национально-культурного кода в языке, проявлениях иной культуры.

Efficiency (in Kazakh) : Қазақ жастарының этномәдени санасындағы ассоциацияларды анықтау арқылы келешектегі қазақ тілді әлеуметтің ұлттық таным-түсінігіндегі тұрақты және өзгермелі дүниелерді бағамдауда; тілдегі ұлттық-мәдени кодтың сақталу деңгейін, бөгде мәдениеттің көріністерін жобалауда тиімді ғылыми-әдістемелік, танымдық, тәрбиелік нұсқау қызметін атқара алады.

Field of application (in Russian) : Используется при развитии областей этнопсихолингвистики, лексикографии в казахском языкознании; при создании ассоциативных словарей казахского и родственных тюркских языков; станет необходимой теоретическо-методологической основой для пополнения ассоциативной базы данных по языкам мира.

Field of application (in Kazakh) : Қазақ тілтанымындағы этнопсихолингвистика, лексикография салаларын ілгері дамытуда қолданылады. Қазақ тілінің, туыстас түркі тілдердің ассоциациялық сөздіктерін түзуге; әлем тілдері бойынша ассоциациялық деректер қорын толықтыруға қажетті теориялық-әдістанымдық негіз болады.