The object of research, development or design (in Russian) : Фисташка (Pistacia vera L.), миндаль (Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb)

The object of research, development or design (in Kazakh) : Пісте (Pistacia vera L.), бадам (Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb)

Aim of work (in Russian) : Изучение биоразнообразия фисташки и миндаля, разработка методов сохранения их генофонда, отбор и клонирование перспективных генотипов для селекции и садоводства.

Aim of work (in Kazakh) : Пісте мен бадамның биоалуантүрлілігін зерттеу, олардың гендік қорын сақтау әдістерін әзірлеу, селекциялық және бау-бақша шаруашылығы үшін перспективті генотиптерді таңдау және клондау.

Методы исследования (на русском) : проводилось в естественных условиях Толебийского и Угамского филиалов Сайрам-Угамского ГНПП, а также в Узбекистане и Кыргызстане. Координаты фиксировались с помощью GPS-устройства (Garmin Etrex SE), а затем наносились на топографические карты масштаба 1:700 000 в программе ArcGIS 10.2. В рамках проекта были собраны образцы фисташки и миндаля и оценивали согласно дескрипторам. Размеры плодов измеряли штангенциркулем ШЦР-250. Для разработки метода микроклонального размножения использовали семена и однолетние зеленые черенки длиной 15-20 см с почками из отобранных и описанных деревьев фисташки и миндаля. Для надежного сохранения генофонда фисташки и миндаля использовали методы криоконсервции гермоплазмы. Сеянцы фисташки и миндаля получали из семян.

Методы исследования (на казахском) : Пісте мен бадам генотиптерін зерттеу Сайрам-Өгем МҰТП-нің Төле би және Өгем филиалдарының табиғи популяцияларында, сондай-ақ Өзбекстан мен Қырғызстан аумақтарында жүргізілді. Координаттар GPS құрылғысы (Garmin Etrex SE) көмегімен белгіленіп, ArcGIS 10.2 бағдарламасында 1:700 000 масштабтағы топографиялық картаға түсірілді. Жоба аясында пісте мен бадам үлгілері жиналып, дескрипторларға сәйкес бағаланды. Жеміс өлшемдері ШЦР-250 штангенциркулімен өлшенді. Микроклоналды көбейту әдісін әзірлеу үшін таңдап алынып, сипатталған пісте мен бадам ағаштарынан алынған тұқымдар мен бүршіктері бар ұзындығы 15–20 см жасыл біржылдық қалемшелер пайдаланылды. Пісте мен бадамның гендік қорын сенімді сақтау мақсатында гермоплазмасы криоконсервациялау әдісі қолданылды. Пісте мен бадам көшеттері тұқымнан өсірілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Впервые были разработаны методы клонирования и криосохранения гермаплазмы перспективных генотипов фисташки и миндаля, составлена карта-схема современного ареала произрастания дикорастущих популяций в Туркестанской области. Для получения асептических растений in vitro оптимально использовать зелёные побеги с 2-3 почками из одревесневших черенков. Лучшими реагентами для обезараживания эксплантов являются растворы «Белизна» (1:1) 10 минут и 0,1% HgCl₂ 5 минут с последующей промывкой бидисстиллированной водой. При введении в культуру in vitro лучше использовать среду МС без гормонов. Микроклональное размножение оптимально проводить на среде МС с 1,0 мг/л БАП, 0,02 мг/л ИМК и 30 г/л сахарозы. Для криосохранения оптимально использовать метод витрификации с 0,3 М сахарозой.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алғаш рет пісте мен бадамның перспективті генотиптерінің гермоплазмасын клондау және криоконсерациялау әдістері әзірленді, Түркістан облысындағы жабайы өсетін популяциялардың қазіргі таралу аймағының карта-схемасы жасалды. In vitro жағдайында асептикалық өсімдіктер алу үшін ең тиімді материал – сүректенген қалемшелерден алынған 2–3 бүршігі бар жасыл өскіндер болып табылады. Экспланттарды залалсыздандыру үшін ең тиімді реагенттер – «Белизна» (1:1 қатынаста) ерітіндісімен 10 минут және 0,1% HgCl₂ ерітіндісімен 5 минут өңдеу, кейін бидистилденген сумен шаю болып табылады. In vitro жағдайына енгізу кезінде гормонсыз MS ортасын қолданған жөн. Микроклоналды көбейтуге арналған оңтайлы орта – құрамында 1,0 мг/л БАП, 0,02 мг/л ИМК және 30 г/л сахароза бар MS ортасы. Криосақтауға арналған ең тиімді әдіс – 0,3 М сахароза қолданылатын витрификация әдісі.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Создана коллекция в культуре in vitro отобранных форм фисташки и миндаля с ценными хозяйственно-биологическими признаками.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Шаруашылық-биологиялық тұрғыдан құнды қасиеттері бар фисташка мен бадамның таңдап алынған формаларынан in vitro жағдайында коллекция жасалды.

Level of implementation (in Russian) : Акт внедрения технологии клонального микроразмножения в практику Питомникомодство.

Level of implementation (in Kazakh) : Клоналды микрокөбейту технологиясын көшет шаруашылығы тәжірибесіне енгізу туралы Акт.

Efficiency (in Russian) : _

Efficiency (in Kazakh) : _

Field of application (in Russian) : Биотехнология, сельское хозяйство, лесное хозяйство

Field of application (in Kazakh) : Биотехнология, ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы