The object of research, development or design (in Russian) : Медоносные пчелы, продукты пчеловодства.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Бал аралары, ара шаруашылығының өнімдері.

Aim of work (in Russian) : Создание интегрированной системы управления и селекционной работы с генофондом пчёл для устойчивого развития пчеловодства в Казахстане.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстанда ара шаруашылығын тұрақты дамытуда аралардың геноқорымен селекциялық жұмысты және басқаруды қамтитын интеграцияланған жүйе құру.

Методы исследования (на русском) : Общие зоотехнические, морфометрические, молекулярно-генетические, статистические и аналитические методы.

Методы исследования (на казахском) : Ара өсіру және селекция бағыттары бойынша жалпы зоотехникалық, морфометриялық, молекулалық-генетикалық, экономикалық, математикалық, статистикалық және аналитикалық әдістер мен тәсілдер.

Obtained results and novelty (in Russian) : Разработаны архитектура и функциональный дизайн информационной системы, обеспечивающей экспорт фенотипических данных (бонитировка) в стандартизированный формат CSV и автоматический запуск внешнего BLUP-ПО. Настроены правила валидации и журналирования выгрузок. Проведена стажировка участников проекта в ФАНЦ Северо-Востока им. Н.В. Рудницкого по методике BLUP-AM. Выполнен генетический анализ 16 популяций медоносной пчелы из Казахстана, Кыргызстана, России и Грузии с использованием митохондриальной ДНК (COI–COII) и STR-маркеров. Проведена бонитировка 140 пчелиных семей и исследование подвижности сперматозоидов у половозрелых трутней (25–30 суток). Проанализирована структура посевных площадей и выделены приоритетные энтомофильные культуры в Акмолинской и Западно-Казахстанской областях; проведены опыты по опылительной эффективности пчёл. Оценено качество 103 образцов мёда, собранных в различных регионах Казахстана. Научная новизна. Впервые в Казахстане проведён геномный анализ локальных популяций и районированных пород пчёл для определения подвидовой принадлежности и степени интрогрессии. Установлена генетическая структура популяций, формирующая основу для селекционной работы и сохранения аборигенного генофонда. Также впервые выполнены масштабные исследования влияния пчелоопыления на урожайность энтомофильных культур в различных климатических зонах страны.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Ақпараттық жүйенің архитектурасы мен функционалдық дизайны әзірленіп, фенотиптік деректерді (бонитировка) стандартталған CSV форматына экспорттау және сыртқы BLUP бағдарламасын автоматты түрде іске қосу мүмкіндігі жүзеге асырылды. Деректерді тексеру және журналдау ережелері ретке келтірілді. Жобаның қатысушылары BLUP-AM әдістемесі бойынша Н.В. Рудницкий атындағы Солтүстік-Шығыс ФААЦ базасында тағылымдамадан өтті. Қазақстан, Қырғызстан, Ресей және Грузия елдерінен алынған 16 бал арасы популяциясына митохондриялық ДНҚ (COI–COII) және STR-маркёрлер арқылы генетикалық талдау жүргізілді. 140 ара ұясына бонитировка жүргізіліп, 25–30 тәуліктегі жетілген аталық аралардың шәует қозғалғыштығы бағаланды. Ауыл шаруашылық дақылдарының құрылымына талдау жасалып, Ақмола және Батыс Қазақстан облыстарының мысалында энтомофильді дақылдардың басым түрлері айқындалды. Бал араларын пайдалану арқылы тозаңдандыру тәжірибелері қойылды. Республика өңірлерінен жиналған 103 бал үлгісінің сапасы зерттелді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Направление исследований на создание единой системы управления генофондами эффективного использования опылительной активности пчёл и организации прослеживания производства продуктов пчеловодства, соответствующих органическому стандарту.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеулердің бағыты - аралардың тозаңдандыру белсенділігін тиімді пайдалану мен органикалық стандарттарға сай бал өнімдерін өндіруді қадағалау жүйесін қамтитын генофондтарды басқарудың бірыңғай жүйесін қалыптастыру. Зерттеудің жаңалығы.Қазақстанда алғаш рет бал араларының жергілікті популяциялары мен аудандастырылған тұқымдарының геномдық талдауы жүргізіліп, олардың ішкі түрлік сәйкестігі мен интрогрессия деңгейі анықталды. Популяциялардың генетикалық құрылымын айқындау селекциялық жұмыстар мен жергілікті генофонды сақтауға негіз қалайды. Сонымен қатар, әртүрлі климаттық аймақтарда энтомофильді дақылдардың өнімділігіне бал араларының тозаңдандыру әсері бойынша кең ауқымды зерттеулер алғаш рет жүргізілді.

Level of implementation (in Russian) : С целью эффективности использования пчёл в агробиоцинозах Казахстана, хозяйства, зарегистрированные в системе Apislab получат новые возможности по ведению учёта, использованию пчёл при опылении сельскохозяйственных культур.

Level of implementation (in Kazakh) : Қазақстанның агробиоценоздарында араларды тиімді пайдалану мақсатында Apislab жүйесінде тіркелген шаруашылықтар есеп жүргізу мен араларды ауыл шаруашылығы дақылдарын тозаңдандыруда пайдалану бойынша жаңа мүмкіндіктерге ие болады.

Efficiency (in Russian) : Внедрение цифровых модулей Apislab, MorphoXL PRO, Apislab Mobile позволит автоматизировать оценку племенной ценности и снизить трудоёмкость учётных операций на 30–40 %, Повышение эффективности опыления энтомофильных культур на 20–30 %.

Efficiency (in Kazakh) : Apislab, MorphoXL PRO, Apislab Mobile цифрлық модульдерін енгізу асыл тұқымдық құндылықты бағалау үдерісін автоматтандыруға және есепке алу операцияларының еңбек сыйымдылығын 30–40 %-ға төмендетуге мүмкіндік береді, энтомофильді дақылдарды тозаңдандыру тиімділігі 20–30 %-ға артады.

Field of application (in Russian) : Пчеловодство.

Field of application (in Kazakh) : Ара шаруашылығы саласы.