The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются тонкодисперсные золота (ТДЗ) в рудах, углях и песках россыпей, а также ТДЗ в рудах отрабатываемых месторождений и хвостах их переработки.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны болып кендердегі, көмірлердегі және шашыранды құмдықтардағы майда түйіршікті алтындар (МТА), сондай-ақ, өңделген кен орындарындағы және қайта өңдеу қалдықтарындағы МТА жатады.

Aim of work (in Russian) : Целью настоящего проекта является разработка технологии (комплекса методов) изучения и количественной оценки тонкодисперсного золота (ТДЗ) в рудах разнотипных коренных месторождений, песках россыпей и продуктах их переработки с целью увеличения золотого запаса страны и объема производства. Расширение сырьевой базы по золоту, создание рабочих мест и привлечение инвестиций.

Aim of work (in Kazakh) : Еліміздің алтын қорын, өндіріс көлемін ұлғайту, жұмыс орындарын құру және инвестициялар тарту мақсатында әр түрлі байырғы кен орындарының кендеріндегі, шашыранды құмдықтарындағы және оларды қайта өңдеу өнімдеріндегі майда түйіршікті алтындарды (МТА) зерделеу және сандық бағалау технологиясын (әдістер кешенін) әзірлеу болып табылады.

Методы исследования (на русском) : В исследовании применялся комплекс аналитических, минералогических и технологических методов, направленных на достоверное определение содержания тонкодисперсного золота (ТДЗ) в рудах, россыпях и продуктах их обогащения, а также на разработку схем его извлечения. Обработка лабораторных и производственных экспериментов, их результатов на основе системного, корреляционного и регрессивного анализа; использование основных законов динамики, теорий колебаний, численных методов прикладной математики; методов рационального планирования эксперимента. Минералогический, химический и рентгенофазовый анализ с использованием рентгеновского дифракометра D8 ADVANCE, электронного-зондового анализатора Superprobe JCXA 733, рентгено-флуоресцентного спектрометра с волновой дисперсией Venus 2000 PANalytical BV. Наблюдение за образцами при нагреве осуществляется с использованием просвечивающего электронного микроскопа с высоким разрешением (HRTEM), которая совмещена со сканирующим электронным микроскопом (HAADF-STEM). Таким образом, комплексный подход позволил уточнить условия достоверного определения ТДЗ и разработать принципиальные схемы его извлечения.

Методы исследования (на казахском) : Ғылыми зерттеуде кендердегі, шашыранды құмдақтардағы және олардың байыту өнімдеріндегі Майда түйіршікті алтынның (МТА) құрамын шынайы анықтауға, сондай-ақ, оны игеру схемаларын әзірлеуге бағытталған аналитикалық, минералогиялық және технологиялық әдістер кешені түрде қолданылды. Зертханалық және өндірістік эксперименттерді өңдеу олардың нәтижелерін жүйелік, корреляциялық және регрессивтік талдау негізінде жүзеге асырылды; динамика заңдары, тербелістер теориялары, қолданбалы математиканың сандық әдістері, сондай-ақ экспериментті ұтымды жоспарлау әдістері пайдаланылды. Минералогиялық, химиялық және рентгенфазалық талдау рентгендік дифрактометр D8 ADVANCE, электрон-зондтық анализатор Superprobe JCXA 733, толқындық дисперсиялы рентген-флуоресценттік спектрометр Venus 2000 PANalytical BV көмегімен жүргізілді. Үлгілерді қыздыру барысындағы бақылау жоғары айқындығы бар өткізгіш электрондық микроскоппен (HRTEM) жүргізілді, ол сканирлеуші электрондық микроскоппен (HAADF-STEM) біріктірілген. Соның нәтижесінде кешенді тәсіл МТА-ны шынайы дәл анықтау шарттарын нақтылауға және оны алудың принципті схемаларын жасауға мүмкіндік берді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе исследований разработаны технические и технологические задания, обеспечивающие достоверное определение содержания тонкодисперсного золота (ТДЗ) в рудах, россыпях и продуктах их обогащения. Установлено, что традиционно используемые пробирный и атомно-абсорбционный методы не обеспечивают корректных результатов: пробирный анализ не фиксирует частицы золота менее 0,2 мм, а прокаливание проб при атомно-абсорбционном анализе приводит к потерям. Предложены новые подходы к пробоподготовке - механическое сверхтонкое истирание, термическое и кавитационное воздействие, что обеспечивает раскрытие индивидов золота и их доступность для кислотного разложения. Рекомендован отказ от обжига и экстракции дибутилсульфидом, проведение анализа на исходном материале кислотного разложения. Такой подход позволил увеличить определяемое содержание золота в 6,3-41,6 раза (в среднем в 16,15 раза). Апробация методики на Экибастузских углях, кварцевых песках ледникового происхождения и золото-кварц-сульфидных рудах черных сланцев показала её эффективность (0,5-1,5 г/т в россыпях и углях, 1,06 г/т в руде). Разработана двухстадийная схема обогащения: гравитационное извлечение свободного золота с эффективностью до 95 % и последующая гидрометаллургическая переработка хвостов, обеспечившая извлечение золота до 78 %. Научная новизна заключается в уточнении условий достоверного аналитического определения ТДЗ и разработке принципиальных технологических решений, обеспечивающих максимальное извлечение».

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу барысында ұнтақ дисперсті алтынның (МТА) құрамын кендерде, шашырандыда және олардың байыту өнімдерінде шынайы анықтауға мүмкіндік беретін техникалық және технологиялық шешімдер әзірленді. Дәстүрлі пробирлік және атом-абсорбциялық әдістердің жеткілікті дәл нәтиже бермейтіні анықталды: пробирлік талдау 0,2 мм-ден кіші алтын бөлшектерін анықтамайды, ал атом-абсорбциялық талдаудағы үлгіні қыздыру алтынның ұшып кетуіне әкеледі. Үлгілерді дайындаудың жаңа тәсілдері ұсынылды - механикалық аса ұсақтау, термиялық, кавитациялық әсерлер, бұл алтын бөлшектерін ашуға және олардың қышқылдық ерітінділермен ыдырауын қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Қыздыруды және дибутилсульфидпен экстракцияны алып тастау, ал талдауды қышқылдық ерітіндідегі бастапқы материал бойынша жүргізу ұсынылды. Мұндай тәсіл алтынның анықталатын құрамын 6,3-41,6 есе (орташа 16,15 есе) арттыруға мүмкіндік берді. Әдістеме Екібастұз көмірлерінде, мұздық тектес кварц құмдарында және қара тақтатастардағы алтын-кварц-сульфидті кендерде сыналды. Оның тиімділігі дәлелденді: көмір мен шашыранды құмда – 0,5-1,5 г/т, кенде – 1,06 г/т. Екі сатылы байыту сызбасы жасалды: бос алтынды гравитациялық алу (95%-ға дейін) және қалдықтарды гидрометаллургиялық өңдеу, нәтижесінде алтынды алу деңгейі 78 %-ға жетті. Ғылыми жаңалық – МТА құрамын сенімді анықтау шарттарын нақтылау және оны барынша толық алуды қамтамасыз ететін принципті технологиялық шешімдер әзірлеу болып табылады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : На основании разработанных технологий будут интенсифицированы работы по оценке и отработке золотосодержащего минерального сырья содержащие тонкодисперсного золота (ТДЗ). Успешное решение поставленных задач позволит существенно расширить сырьевую базу Казахстана по золоту, создание рабочих мест и привлечения инвестиций, поступления налоговых платежей в бюджет, а также повышения уровня комплексного и эффективного использования минеральных ресурсов за счет оценки и извлечения тонкодисперсного золота. Будут получены новые знания о физико-химических и минералогических особенностях тонкодисперсного золота и способах их максимально полного извлечения из различного минерального сырья.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Әзірленген технологиялар негізінде құрамында майда түйіршікті алтыны (МТА) бар минералды шикізатты бағалау және өңдеу жөніндегі жұмыстар күшейтілетін болады. Қойылған міндеттерді ойдағыдай шешу Қазақстанның алтын бойынша шикізат базасын едәуір кеңейтуге, жұмыс орындарын құруға және инвестициялар тартуға, бюджетке салық төлемдерінің түсуіне, сондай-ақ, майда түйіршікті алтыныды бағалау және алу есебінен минералды ресурстарды кешенді және тиімді пайдалану деңгейін арттыруға мүмкіндік береді. Майда түйіршікті алтынның физика-химиялық және минералогиялық ерекшеліктері және оларды әртүрлі минералды шикізаттан барынша толық алу жолдары туралы жаңа білімдер алынады.

Level of implementation (in Russian) : Результаты работ по проекту позволят повысить эффективность реализации программы по наращиванию золотодобычи в республике Казахстан и укреплению ее золотовалютных резервов. Полученные результаты могут быть рекомендованы к внедрению как отечественным, так и зарубежным предприятиям, специализирующимся на освоении золотосодержащего минерального сырья.

Level of implementation (in Kazakh) : Жоба бойынша жұмыстардың нәтижелері Қазақстан Республикасында алтын өндіруді ұлғайту және оның алтын-валюта резервтерін нығайту жөніндегі бағдарламаны іске асырудың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Алынған нәтижелер құрамында алтыны бар минералды шикізаттарды игеруге маманданған отандық және шетелдік кәсіпорындарға енгізуге ұсынылуы мүмкін.

Efficiency (in Russian) : Результаты исследований будут иметь мультипликативный эффект. Решает научно-технические и экологические проблемы переработки золотосодержащих продуктов, обеспечивающие комплексное и эффективное использование золотосодержащего минерального сырья, за счет доизвлечения тонкодисперсного золота.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері мультипликативті әсерде болады. Құрамында алтыны бар минералды шикізатты кешенді және тиімді пайдалануды қамтамасыз ететін, құрамында алтыны бар өнімдерді өңдеудің ғылыми-техникалық және экологиялық проблемаларын шешеді.

Field of application (in Russian) : Геологоразведочными организациями при: поиске, оценке и разведке месторождений золота и других минералов; подсчете запасов и геометризации месторождений на цифровой платформе, разработке геолого-технологических обоснований запасов золота с тонкодисперсным золотом в твердых полезных ископаемых.

Field of application (in Kazakh) : Геологиялық барлау мекемелері: алтынды кендер және басқа минералды кенорындарын іздеу, бағалау және барлау кезінде, кен қорларын есептеу және цифрлық платформада кенорнын геометриялау, геологиялық-технологиялық тұрғыда негіздеу кезінде қолданылады.