The object of research, development or design (in Russian) : Симбиотические звезды, галактики, гамма-всплески, темная материя и энергия, атмосферы планет-гигантов

The object of research, development or design (in Kazakh) : Симбиотикалық жұлдыздар, галактикалар, гамма-сәулелердің жарылыстары, қараңғы материя және энергия, алып планеталардың атмосфералары

Aim of work (in Russian) : Получить новые результаты и знания на основе собственных оптических наблюдений на современном/новейшем оборудовании и уникальной оцифрованной базы данных и моделирования физических, динамических процессов и явлений во Вселенной с использованием масштабируемого высокопроизводительного вычислительного оборудования Института

Aim of work (in Kazakh) : Әлемдегі физикалық, динамикалық процестер мен құбылыстарды Институттың масштабты жоғары өнімді есептеуші, заманауи/жаңа жабдықтарды және бірегей цифрланған мәліметтерді пайдалана отырып, өзіміздің оптикалық бақылауларымыздың негізінде жаңа нәтижелер мен ғылыми нәтиже алу

Методы исследования (на русском) : Методы ПЗС-фотометрии и ПЗС-спектроскопии, методы фотометрии (апертурная и PSF-фотометрия) и спектрального анализа, методы статистического и сравнительного анализа, аналитические и численные методы классической и релятивистской механики для построения моделей и кодов

Методы исследования (на казахском) : ЗБА-фотометрия және ЗБА-спектроскопия әдістері, фотометрлік (апертуралы және PSF-фотометрия) және спектрлік талдау әдістері, статистикалық және салыстырмалы талдау әдістері, үлгілерді және кодтарды құруға классикалық және релятивистік механиканың аналитикалық және сандық әдістері

Obtained results and novelty (in Russian) : Получены новые данные и создана база фотометрических и спектральных наблюдений по программным и алертным объектам в оптическом диапазоне. Сделаны выводы по особенностям физических процессов, происходящих в программных объектах, полученные на основе анализа новых данных, собственных архивных наблюдений и и последних научных публикаций. Определена масса “черных дыр” в численных моделях галактиках, полученные по данным о распределении их плотности и структуре скоростей вдоль луча зрения. Обновлен список наиболее приоритетных объектов из числа обнаруженных АСЗ. Создан Банк спектральных и фотометрических данных для избранных АСЗ. Обеспечено бесперебойное функционирование телескопов и навесного оборудования, регулярные наблюдения, эффективность использования наблюдательного времени. Определен тип и класс наблюдаемых астероидов. Получены скорости реакций некоторых термоядерных процессов типа радиационного захвата нуклонов на легких ядрах, которые не рассматривались ранее. Выявлены особенности и различиях в широтном распределении слабых и сильных полос поглощения метана и аммиака в сравнении с широтными вариациями яркостных температур в диапазонах теплового излучения. Разработана аналитическая модель вложения гравитирующих систем различного масштаба в расширяющийся космологический фон темной энергии

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Бағдарламалық және алерттік объектілері бойынша фотометрлік және спектрлік бақылаулардың жаңа деректері алынып, олардың базасы құрылды. Сонымен қатар, мұрағаттық бақылауларды және соңғы ғылыми жарияланымдарды талдау негізінде бағдарламалық объектілерде жүріп жатқан физикалық үдерістердің ерекшеліктері жөнінде қорытындылар жасалды. Галактикалардың сандық модельдерінде «қара құрдымдардың» массы олардың тығыздық таралуы мен көру сәулесі бойындағы жылдамдық құрылымдары туралы деректер бойынша анықталды. Жерге жақындайтын астероидтар (ЖЖА) арасынан ең басымдыққа ие объектілердің тізімі жаңартылды. Таңдап алынған ЖЖА үшін спектрлік және фотометрлік мәліметтердің банкі құрылды. Телескоп жабдықтарының үздіксіз жұмыс істеуі, жүйелі бақылаулар, бақылау уақытының тиімді пайдаланылуы қамтамасыз етілді. Бақыланған астероидтардың типі классы анықталды. Бұрын қарастырылмаған жеңіл ядролардағы нуклонардың радиациялық қармауы кейбір термоядролық үдерістердің реакция жылдамдықтары алынды. Метан мен аммиактың әлсіз және күшті жұтылу жолақтарының ендік таралуындағы ерекшеліктері мен айырмашылықтары, сондай-ақ жылулық сәулелену диапазонындағы жарықтық температурыларының ендік өзгерістерімен салыстырылды. Әр түрлі масштабтағы гравитациялық жүйелердің кеңейіп жатқан қараңғы энергия ғарышнама аясында аналитикалық үлгі жасалды

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Задачи фундаментального исследования входят в число наиболее актуальных и перспективных направлений астрофизики. Основными научными вопросами и гипотезами программы являются: 1) наличие переменности в астрофизических объектах; 2) наличие в центрах каждой галактики сверхмассивных черных дыр; 3) модель темной материи основывается на гипотезе тахионности нейтрино; 4) астероиды и кометы - источник наших знаний о формировании и эволюции Солнечной системы

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Іргелі зерттеудің міндеттері астрофизиканың ең өзекті және перспективалы бағыттарының бірі болып табылады. Бағдарламаның негізгі ғылыми сұрақтары мен гипотезалары: 1) астрофизикалық объектілерде айнымалылықтың болуы; 2) Әр галактиканың орталықтарында аса массивті қара құрдымның болуы; 3) қараңғы материя үлгісі нейтрино тахионизмінің гипотезасына негізделген; 4) астероидтар мен кометалар - Күн жүйесінің қалыптасуы мен эволюциясы туралы біздің біліміміздің қайнар көзі

Level of implementation (in Russian) : не предполагает

Level of implementation (in Kazakh) : ұсынбайды

Efficiency (in Russian) : В ходе выполнения фундаментальных исследований в 2023–2025 гг. получены результаты, имеющие значимое научное значение для развития отечественной астрономии. Проведённые работы углубили понимание физических процессов, определяющих свойства и эволюцию космических объектов, способствовали совершенствованию методов наблюдений и анализа данных, расширили теоретическую и экспериментальную базу фундаментальных исследований и создали основу для дальнейших научных разработок и международного сотрудничества в области астрофизики.

Efficiency (in Kazakh) : 2023–2025 жылдары жүргізілген іргелі зерттеулер нәтижесінде ұлттық астрономияның дамуына елеулі ғылыми үлес қосқан нәтижелер алынды. Зерттеулер ғарыш нысандарының қасиеттері мен эволюциясын айқындайтын физикалық үдерістерді тереңірек түсінуге мүмкіндік берді, бақылау мен деректерді талдау әдістерін жетілдіруге ықпал етті, іргелі зерттеулердің теориялық және эксперименттік негізін кеңейтті және астрофизика саласындағы әрі қарайғы ғылыми зерттеулер мен халықаралық ынтымақтастыққа негіз қалады.

Field of application (in Russian) : Новые данные по результатам фотометрических и спектральных исследований симбиотических звезд, активных ядер галактик и других объектов, а также численного и аналитического моделирования, применяются при изучении эволюционных процессов во Вселенной и вопросов формирования и эволюции Солнечной системы

Field of application (in Kazakh) : Әлемдегі болып жатқан эволюциялық үдерістерді және Күн жүйесінің жасалуы және эволюциялануы туралы сұрақтарды зерттеуде симбиотикалық жұлдыздардың, белсенді ядролы галактикалардың фотометрлік және спектрлік мәліметтерінің жаңа нәтижелері, сонымен қатар, аналитикалық және сандық үлгілеулері қолданылады