The object of research, development or design (in Russian) : Коллекция из 277 генотипов, включающая сорта, гибридные и бекроссные популяции, перспективные линии пшеницы из селекционных питомников СП2, КП, ПСИ и КСИ.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Сорттарды, гибридті және беккросс популяцияларын, СП2, КП, ПСИ және КСИ селекциялық питомниктерінен бидайдың перспективалы желілерін қамтитын 277 генотиптер жинағы.

Aim of work (in Russian) : Cоздание устойчивых к бурой ржавчине перспективных линий пшеницы на основе внедрения в селекционный процесс технологии Marker Assisted Gene Pyramiding (MAGP).

Aim of work (in Kazakh) : Селекциялық процеске Marker Assisted Gene Pyramiding (MAGP) технологиясын енгізу негізінде қоңыр татқа төзімді перспективті бидай линияларын құру.

Методы исследования (на русском) : Оценка полевой устойчивости к бурой ржавчине проведена по Roelfs et al., 1992; выделение геномной ДНК – по методу Riede et al., 1996.

Методы исследования (на казахском) : Қоңыр татқа далалық төзімділікті бағалау - Roelfs et al., 1992; геномдық ДНҚ-ны бөлу - Riede et al., 1996 арқылы жүргізілді

Obtained results and novelty (in Russian) : На заключительном этапе исследования (2024 г.) продолжено изучение линий пшеницы, изучаемых в питомниках СП, КП, ПСИ и КСИ. Идентифицированы три перспективные линии (17.7%) с одним геном Lr: ПСИ_1 (Lr10), ПСИ_2 (Lr10) и КСИ_11 (Lr46). Наибольший интерес представляют созданные 4 перспективные линии, у которых идентифицировано по 2 эффективных Lr-гена: линия ПСИ_7 (Lr10+Lr68), КСИ_14 (Lr10+Lr37), КСИ_15 (Lr37+Lr46) и ПСИ_17 (Lr10+Lr26). Особый интерес представляют 2 линии, у которых идентифицированы 3 Lr-гена: ПСИ_12 (Lr10+Lr37+Lr68) и КСИ_3 (Lr26+Lr37+Lr68). Кроме того, идентифицированные перспективные линии обладают высокой полевой устойчивостью к бурой ржавчине в условиях в Алматинской области на инфекционном фоне, а также превышают по урожайности стандартный сорт Алмалы на 9.03%. Работу отличает высокий уровень научной проработки: выполнены сложные комплексные эксперименты, включающие фитопатологические, селекционные и молекулярно-генетические исследования на большом количестве экспериментального материала, изученные в полевых условиях на устойчивость к бурой ржавчине.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеудің қорытынды кезеңінде (2024 ж.) СП, КП, ПСИ және КСИ питомниктерінде зерттелген бидай линиялары ары қарай сыналды. Бір Lr генімен үш перспективалық желі (17,7%) анықталды: ПСИ_1 (Lr10), ПСИ_2 (Lr10) және КСИ_11 (Lr46). Ең қызықтысы, екі тиімді Lr гені бар 4 перспективалық желі құрылды: ПСИ_7 (Lr10+Lr68), КСИ_14 (Lr10+Lr37), КСИ_15 (Lr37+Lr46) және ПСИ_17 (Lr10+Lr26). Арнайы қызығушылық тудыратын 2 желіде 3 Lr гені анықталды: ПСИ_12 (Lr10+Lr37+Lr68) және КСИ_3 (Lr26+Lr37+Lr68). Сонымен қатар, анықталған перспективалы желілер инфекциялық фонға қарсы Алматы облысының егістік жағдайында жапырақ татына жоғары егістік төзімділігіне ие болды, сонымен қатар стандартты Алмалы сортынан өнімділік бойынша 9,03%-ға асып түсті. Жұмыс жоғары ғылыми деңгеймен ерекшеленеді: фитопатологиялық, селекциялық және молекулярлық-генетикалық зерттеулерді қамтитын күрделі кешенді эксперименттер жүргізілді, оның ішінде жапырақ татына төзімділігі бойынша далада зерттелген тәжірибелік материалдың үлкен көлеміне фитопатологиялық, селекциялық және молекулалық-генетикалық зерттеулер жүргізілді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Практическая значимость результатов и перспективность их в плане дальнейшей коммерциализации подтверждена отбором 6 перспективных линий, которые напрямую будут включены в селекционный процесс как кандидаты в новые сорта пшеницы представляющих интерес для селекции по повышению устойчивости к бурой ржавчине.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Нәтижелердің практикалық маңыздылығы және оларды одан әрі коммерцияландыру тұрғысынан перспективтілігі қоңыр татқа төзімділікті арттыру үшін селекцияға қызығушылық тудыратын бидайдың жаңа сорттарына үміткерлер ретінде селекциялық процеске тікелей енгізілетін 6 перспективті линиялар іріктелуімен расталды.

Level of implementation (in Russian) : В селекции на устойчивость к бурой ржавчине рекомендуется использовать 6 линий пшеницы – носителей нескольких Lr генов.

Level of implementation (in Kazakh) : Қоңыр татқа төзімділігі үшін селекцияда бірнеше Lr гендерін тасымалдаушы 6 бидай линиясын пайдалану ұсынылады.

Efficiency (in Russian) : Экономическая эффективность или значимость работы: использование устойчивых к болезни сортов пшеницы принесет прибыль, равную 20%-ной стоимости продукции.

Efficiency (in Kazakh) : Жұмыстың экономикалық тиімділігі немесе маңыздылығы: ауруға төзімді бидай сорттарын пайдалану өнімнің өзіндік құнының 20%-ына тең пайда әкеледі.

Field of application (in Russian) : Молекулярная генетика и селекция растений, фитопатология.

Field of application (in Kazakh) : Молекулярлық генетика және өсімдік шаруашылығы, фитопатология.